Renan Efgani Namık Kemal

 

Altay Cem Meriç

Aujourd'hui, nous allons examiner un texte connu sous le nom de "Renan Müdafaanamesi" (La Défense contre Renan), qui est un sujet extrêmement important dans l'histoire de l'Islam et un texte majeur à l'époque ottomane ; en réalité, c'est un texte important non seulement pour les Ottomans mais pour le monde entier. Il s'agit en fait de trois textes : d'abord une conférence donnée par Renan à la Sorbonne, ensuite une réponse écrite par Al-Afghani, et troisièmement une réponse écrite par Namık Kemal. C'est un texte très intéressant dont il faut parler, un texte très sensationnel qui a dominé la culture des années 1800, qui a eu une influence mondiale ainsi qu'en Turquie, marquant le façonnement des esprits musulmans et contenant, au total, des données cruciales pour l'histoire culturelle. Je l'ai choisi car il comporte de nombreux rebondissements ; normalement, la première approche du texte est la suivante : je vais d'abord expliquer les grandes lignes, puis nous aborderons chaque texte séparément dans cette vidéo. Le récit schématique est celui-ci : la personne que nous appelons Renan peut être considérée comme un orientaliste français typique, un profil d'intellectuel colonialiste classique. Il construit un récit du type "Orient-Occident", affirmant que "les musulmans sont restés en arrière parce qu'ils n'ont pas fait de science", un peu à la manière de Celal Şengör. C'est ce que nous appelons le récit dominant de l'histoire culturelle, celui que vous entendez à la télévision ; en fait, c'est le prototype de Celal Şengör. Ce récit est utilisé de manière prédominante dans les géographies coloniales. Nous avions déjà fait des cours sur la manière dont il s'est développé culturellement et ses utilités, mais ici je vais faire un court exposé synthétique : comment l'orientalisme sert le colonialisme. D'ailleurs, comme le dit si bien Cemil Meriç, "l'orientalisme est le corps d'éclaireurs du colonialisme". Ce "corps d'éclaireurs" signifie : "Je vais coloniser cet endroit, que mon orientaliste y aille d'abord pour le connaître, et que cela s'appelle de la science, afin que je sache comment le coloniser, connaître ses ressources naturelles et culturelles". Cela ne se limite pas à être un éclaireur, il y a aussi une véritable activité militaire menée à travers la culture. J'ai déjà expliqué cela ailleurs, mais ici je vais le présenter de façon structurée ; voici le profil de Renan. Deuxièmement, il y a les réactions du monde musulman ; le texte de Renan est très lu, les gens en débattent vraiment. Al-Afghani écrit une réponse en premier. Al-Afghani est une figure cruciale, l'un des pères fondateurs de ce que nous appelons aujourd'hui l'Islamisme (je l'entends au sens technique du terme, pas au sens politique turc actuel). Il est le maître de l'école de la Manar en Égypte, celle de Mohammed Abduh et Rachid Rida ; il les influence énormément. On retrouve ses idées chez Abduh et Rachid Rida. Est-ce que cela influence la pensée quotidienne d'un musulman ? Oui. La totalité du mouvement des Frères musulmans, par exemple, respecte presque l'école de la Manar. Par conséquent, en connaissant Al-Afghani et ses réflexes, on comprend à un certain niveau l'Islamisme égyptien, qui constitue le bagage intellectuel d'une part importante de l'Islamisme en Turquie. Nous parlerons donc ici d'un portrait d'Al-Afghani qui comporte beaucoup de surprises ; nous trouverons des parallèles frappants avec les dynamiques de pensée des cercles réformistes ou modernistes religieux actuels. Par exemple, beaucoup de sujets dont vous débattez aujourd'hui sont des discussions lancées par ces individus : "les musulmans sont restés en arrière parce qu'ils ont délaissé le travail après avoir sombré dans le fatalisme", cela a été débattu pendant des années. "C'est parce qu'ils se sont perdus dans les superstitions, les innovations (bid'at), parce qu'ils ont délaissé le rationalisme et la philosophie". Tout cela se trouve chez Al-Afghani. C'est donc crucial pour comprendre notre Islamisme. Le troisième personnage est Namık Kemal, une figure également très intéressante. Quand on dit Namık Kemal, qu'est-ce qui vient à l'esprit ? Un Jeune-Turc, occidentaliste, nationaliste séculier, pas très lié à sa religion, ennemi d'Abdülhamid, un homme légèrement impie. Pourtant, le texte de Namık Kemal ne correspond pas à ce profil. Parmi les trois figures que vous voyez ici, presque aucun texte ne correspond à l'image du personnage. Je vais démontrer cela à travers leurs vies, et je pense que cela nous mènera vers une conclusion passionnante. Finalement, je veux dire ceci : en Turquie, l'occidentalisme est suffisamment critiqué pour n'être qu'une imitation, mais l'Islamisme en Turquie est aussi une imitation, une sorte d'arabisme. Ce texte le montre parfaitement : il engendre quelque chose de différent de l'Islam ottoman standard. J'avais déjà critiqué ce point auparavant. Nous allons en discuter et avancer texte par texte, j'espère que ce sera une vidéo utile ; elle sera probablement longue, j'y ai vraiment travaillé. Commençons d'abord par Renan. Renan expose cela lors d'une conférence à la Sorbonne en 1883 sur "l'Orient, la science, etc.". Renan commence en disant "Messieurs, Mesdames" ; je suis à la page 17, à titre d'exemple. Il dit : "Nous, Français, sommes Romains par la langue, Grecs par la civilisation et Juifs par la religion". Ils se revendiquent donc Grecs pour la civilisation. Il ajoute : "Aujourd'hui, tout le monde, même celui qui n'a qu'une éducation minimale, voit clairement l'état actuel d'infériorité des pays musulmans, la décadence des États gouvernés par les musulmans, et la stérilité intellectuelle des races qui tirent leur culture et leur éducation uniquement de cette religion". Voilà comment fait Renan : c'est un récit orientaliste typique. C'est aussi le récit de Celal Şengör. C'est ce que pense n'importe quel individu croisé dans la rue qui se croit éduqué parce qu'il a fait l'université : "Regarde l'état de la géographie islamique, ils sont misérables, donc tout ce qu'ils ont est sans valeur". Voilà toute l'analyse historique : ils ont été vaincus maintenant, donc tout ce qu'ils ont produit était sans valeur. Et il y a un point crucial : ils sont inférieurs. Ce qui produit cette information, c'est l'Islam, qui appartient à ces gens-là, c'est sans valeur et c'est une chose à éradiquer dans son essence même. C'est ce qu'on appelle l'essentialisme, typique de l'orientalisme grossier du XIXe siècle, qui se fait aujourd'hui avec des phrases plus élégantes : dans leur essence, ces gens sont des êtres inférieurs. Vous les croyez être des humains comme nous, mais ils ne le sont pas. Il poursuit : "Quiconque a séjourné en Orient ou en Afrique voit que l'étroitesse d'esprit de l'homme véritablement croyant, ou le cercle de fer autour de sa tête, le rend absolument hermétique à la science, incapable de tout apprendre et de s'ouvrir aux idées nouvelles". Il dit : va voir, tu verras que chez l'homme dit religieux, l'esprit est fermé à la science, il est encadré. C'est le récit de Celal Şengör, point final. Celal Şengör a en fait une caractéristique précieuse : savez-vous en quoi il est important ? C'est comme lorsqu'un produit est fabriqué en série en 1950, puis qu'il en reste un spécimen ; en voyant ce spécimen, vous comprenez le produit lui-même : "Ah, c'était donc un produit standard d'usine, il a survécu jusqu'à aujourd'hui". Voilà ce qu'est Celal Şengör. C'est pour produire des Celal Şengör que cette histoire culturelle a été construite et que l'intellectuel a été commercialisé ainsi dans le monde entier. L'histoire de l'intelligentsia turque se résume à peu près à cela. Que fait-on ? La religion tue la science. N'est-ce pas le récit standard du "nouvel athéisme" ? C'est quelque chose qui a été établi au milieu du XIXe siècle. C'était contesté à l'époque, mais cela a pris, et c'est la même chose chez Renan. Ensuite, Renan dit : "Les musulmans se croient supérieurs aux autres". Il affirme que cet orgueil insensé est le défaut fondamental du musulman. Un musulman afficherait une intolérance et un manque de respect profonds pour l'éducation, la science et tout ce qui constitue l'esprit de l'Europe. Ces phrases ont l'air très "branchées", n'est-ce pas ? Un musulman se croirait supérieur, mais Renan, parce qu'il appartient aux Lumières, ne se croit-il pas supérieur ? C'est une nouvelle religion. Je vois cela par exemple dans la manière dont le Coran s'adresse aux polythéistes, comme nous en avons discuté. Si tu veux un mouvement social, celui qui y adhère doit se sentir supérieur. Celal Şengör ne se voit pas l'égal d'un homme religieux, car il appartient à une autre religion, et cette religion lui dit qu'il est supérieur. C'est une autre religion. Renan appartient à la même religion, tout en prétendant être dans une position objective. Il dit : "Cette attitude causée par la foi musulmane est si forte que toutes les différences déterminées par la race et la nationalité disparaissent par l'acte d'entrer en Islam". Toutes ces attaches raciales fondraient dans le creuset de l'Islam. Il présente cela comme un trait négatif. Il y a aussi un point intéressant ici car Namık Kemal y fera allusion : dans le texte de Renan, il dit que "être Iranien est une exception, les Perses ont conservé leur génie en occupant une place à part dans l'Islam, ils sont plus poètes que musulmans". Maintenant, il dit : "L'homme voudrait penser que cette décadence n'est peut-être que temporaire". Renan se demande : nous avons commencé par dire qu'ils sont misérables, mais cela pourrait être passager, cela ne prouverait pas forcément qu'ils sont sans valeur par essence. Renan va tenter de réfuter cela tout au long du texte : il va essayer d'expliquer que, par votre essence même, vous êtes inférieurs. Il dit : "Cette civilisation musulmane, aujourd'hui affaiblie, était autrefois très intelligente, elle avait des savants et des philosophes, elle fut le maître de l'Occident chrétien pendant des siècles. Pourquoi une civilisation qui a réussi cela une fois ne pourrait-elle plus le faire ?" Pourquoi ne pourrait-elle plus ? Ce sont des choses utilisées comme stratégies militaires, par exemple. Convaincre une société que sa situation ne changera pas empêche réellement le changement. Si vous persuadez des ouvriers en grève que leur action échouera, elle échouera effectivement. "Cela ne changera jamais". Ils vont nous expliquer cela tout de suite car notre essence n'y serait pas propice. Le point sur lequel je veux me concentrer est celui-ci : y avait-il vraiment une science musulmane, ou du moins une science que l'Islam permettait et tolérait ? Ici, Renan agit comme un orientaliste typique, exactement comme Celal Şengör. Il va soutenir cette thèse absurde que, par essence, cette religion ne produit pas de science. Vous apporterez toutes les preuves historiques contraires, et il répondra, pour anéantir l'histoire : "Ceux qui ont fait cela dans l'histoire n'étaient pas musulmans". Il construit immédiatement un récit du "vrai Islam" : le vrai Islam, c'est Daech. Ces belles choses que vous voyez, ce sont ceux qui essayaient de les détruire. En fait, il fait un simple jeu de définition : Islam = la mauvaise chose. Si quelque chose est bon, ce n'est pas l'Islam. C'est juste une définition. En pensée rationnelle, on appellerait cela le sophisme du "Vrai Écossais". C'est ainsi qu'il va procéder. "Rien de ce que vous voyez de beau dans l'histoire ne provient de l'Islam lui-même ; l'Islam était le nom de ce qui essayait de l'étouffer". L'histoire de l'orientalisme a été écrite ainsi. C'est pour cela qu'il se demande si Ibn Sina n'était pas déiste. Il y a quatre ans, on se demandait s'il était déiste. "Oui, il buvait des latte à la banane, Ibn Sina était athée". Il dit que de 775 environ jusqu'au milieu du XIIIe siècle, soit pendant environ 500 ans, il y a eu des savants et des penseurs de grande distinction dans les pays musulmans. Ici, c'est important, il donne une date : le milieu du XIIIe siècle. Ce que nous appelons "l'Âge d'Or de l'Islam". L'Âge d'Or de l'Islam, est-ce notre récit ? Non, ce n'est pas nous qui l'avons construit. Notre propre fierté fait partie de leur histoire. Dans cette histoire, il y a la Grèce, la civilisation est magnifique, puis vient le Moyen Âge, la connaissance grecque passe aux "singes" (nous), puis vient la Renaissance, le retour à la Grèce, c'est-à-dire la "renaissance". Nous, les singes, prenons le savoir et le donnons à l'Européen en disant : "Tiens, toi tu sauras le faire progresser". L'Européen le prend et s'en va, et nous restons là, car l'essentiel n'est pas nous, c'est l'Occidental. Nous ne sommes que des figurants. Notre rôle historique est de remettre le savoir à l'Occident. Par conséquent, notre histoire doit s'arrêter là où commence celle de l'Occident. J'insiste là-dessus car il y aura des objections dans les textes suivants. Il cite le XIIIe siècle, et notre récit dominant aujourd'hui, la façon de parler des "grands frères" qui se croient intellectuels à la télé, c'est ce récit. L'histoire n'est pas la nôtre. Je ferai une vidéo spécifique sur la construction d'un récit. Il dit : "Rien n'est plus éloigné de ce qu'on peut appeler philosophie ou science que les premiers siècles de l'Islam". Aujourd'hui, ce récit est accepté par beaucoup de gens, je vous le dis. Par exemple, l'image des Compagnons (sahabe) dans l'esprit d'un néo-salafiste est celle d'êtres à peine plus évolués que des singes : zéro science, zéro activité intellectuelle, juste des gens qui courent dès qu'on crie "Ho ho". Même s'il construit cela pour les glorifier, c'est ainsi qu'il les perçoit. L'historiciste les perçoit aussi ainsi : "Qu'est-ce que le Compagnon pouvait en savoir ?". Dans son esprit, le Compagnon ne peut pas avoir une pensée fine ou sophistiquée, il comprend tout de façon brute. Pour l'historiciste, le Compagnon comprend de façon brute, et comme tout a changé aujourd'hui, tout a changé. Vous ne pouvez pas dire : "Abdullah ibn Abbas pensait avec beaucoup de sagesse, mais tout n'a pas été transmis en paroles, cependant je le vois dans la pratique". Il ne prend pas cela, il réduit tout à la lettre, se comportant comme un salafiste pour comprendre les Compagnons. C'est ainsi que se façonnent aussi bien l'Islamisme moderne que les courants modernistes, les négateurs de hadiths, les historicistes, etc. Leur origine est la même, ils proviennent du même récit même s'ils semblent opposés. Par exemple, Dücane le prend ainsi : "Le Compagnon le savait-il ? Non, il ne le savait pas". Comment sais-tu qu'il ne le savait pas ? "Ce n'est pas transmis". Mais il l'a fait concrètement. "Ça ne compte pas". Il faut réduire cela à la transmission pour qu'apparaisse une "foule de singes" (que Dieu nous pardonne), des cavaliers arabes utilisant l'Islam comme prétexte pour conquérir et piller. Que sont devenues les conquêtes de l'Islam ici ? Une expédition de cavaliers arabes faite pour conquérir et piller, où toute la société des Compagnons court après le butin. Ce récit est très répandu à la télévision. Il cite un écrit oriental du XIIIe siècle, ce qui est une pratique courante chez les orientalistes. Par exemple, au lieu de comprendre la culture islamique à travers l'application d'un grand État, il prend une fatwa d'un individu inconnu ou un peu connu, jamais appliquée, que personne n'a suivie, et dit : "Voilà ce qu'est l'Islam". C'est une méthode très fréquente car on n'a pas de mal à trouver. À chaque époque, on trouve des paroles étranges. Même aujourd'hui, quelqu'un sort une histoire bizarre et on dit : "C'est ça l'Islam", et dans 400 ans vous citerez cela, alors qu'il y a un Islam vécu aujourd'hui. C'est une méthode très souvent appliquée, que j'ai critiquée en citant les Chinois. Il dit que les Perses ont pris le relais. Puisqu'il a séparé les Perses, il va leur attribuer toute la philosophie et la science ; cela ne proviendrait pas de l'Islam, mais de la capacité des Perses à conserver leur identité nationale. Tous les gens que vous connaissez étaient ainsi, ou bien ils cachaient leurs valeurs. De plus, les termes sont très intéressants ici, n'y revenons pas sans cesse mais c'est une des raisons fondamentales pour lesquelles un orientaliste ne peut pas comprendre le monde musulman. Au XIXe siècle, ils appliquaient la religion dont ils étaient les chefs et les papes. Chez nous, il n'y a pas de pape, ce n'est pas du tout comparable, institutionnellement. Ou par exemple "puritains musulmans", il fait référence à l'époque victorienne, à sa propre époque. Chez nous, le puritanisme n'existe pas non plus. Il prend une chose, la compare à une autre et te plaque le costume sur le dos. Il dit que le véritable mouvement philosophique et scientifique était le résultat d'un ralentissement soudain de la rigidité orthodoxe : dès que leur religiosité diminuait, la philosophie et la science apparaissaient aussitôt. "Vous croyez que cela vient de l'Islam, mais cette grande communauté philosophique, généralement appelée arabe parce qu'elle écrivait en arabe, se résume à cela". Mais en réalité, dit-il, c'est une construction gréco-sassanide. Les Grecs l'ont faite, les Sassanides l'ont faite. Je peux dire qu'il y a beaucoup de philosophes turcs, par exemple Farabi, mais il ne le cite pas car il est aussi l'ennemi des Turcs. C'est pour vous faire comprendre qu'il s'agit d'une écriture de l'histoire culturelle à but de renseignement. Car il est l'ennemi des Arabes et des Turcs. Il ne dit pas "c'est une construction turque", n'est-ce pas ? "Construction grecque, construction sassanide", il n'a pas de gros problème avec eux car l'élément le plus fertile vient de Grèce. Bien sûr, car ce qu'ils savaient de la Grèce avait une valeur proportionnelle ; la Grèce était une source de savoir unique et une pensée correcte. "Thalès a tout inventé". Le fait que la science grecque nous soit parvenue au XIIe siècle via la Syrie, Bagdad, Cordoue, Tolède, en suivant un chemin étrange, c'est pour que nous parvienne la science grecque ; il cite l'Andalousie, car c'est pour cela que nous avons tant exagéré l'importance de l'Andalousie intellectuellement. Normalement, à cette époque, l'Andalousie n'était pas l'endroit le plus précieux de la géographie islamique. Les gens venaient de l'Andalousie à Bagdad pour étudier, ils n'allaient pas de Bagdad en Andalousie. Notre récit grandiose de l'Andalousie vient du fait que les Occidentaux considèrent l'Andalousie comme précieuse. "Grâce aux traductions arabes des œuvres philosophiques grecques, le génie européen a pris le levain de l'ancienne tradition nécessaire à son épanouissement". L'Européen supérieur a pris l'histoire, et avec le dernier philosophe arabe, Averroès (Ibn Rouchd), la date correspond exactement, l'histoire s'arrête. C'est désormais confié à eux. Via Averroès, c'est passé à l'Occident. C'est notre récit classique de la science. Averroès est arrivé dans les écoles latines avec une renommée égale à celle d'Aristote, alors qu'il était oublié dans le pays de ses coreligionnaires. "Oublié". En réalité, Averroès ne produit pas mieux que les nôtres, sa production philosophique n'est pas supérieure. Et il a été dépassé en optique, en physique, les nôtres étaient meilleurs donc ils ne s'en souciaient plus. En Andalousie, il était loin, dans une province. C'est comme si un homme à Bitlis essayait d'influencer quelqu'un à Istanbul, ce n'est pas le même niveau d'influence qu'un homme à Istanbul influençant quelqu'un à Bitlis. Naturellement, en l'an 1200 et peu après, il n'y avait plus un seul philosophe arabe célèbre dans ces parages. Namık Kemal fera allusion à cela : comment ça, il n'y en avait plus ? Pour qui te prends-tu pour évaluer cela ? Es-tu un expert ? C'est pour cela que j'avais traité le passage où Celal Şengör parlait ottoman. "Oh, il n'y avait rien chez les Ottomans". Tu ne connais pas l'ottoman, tu n'es pas apte à faire cette recherche. Renan n'est pas un expert en philosophie, mais il décrète que rien n'est sorti. Pourquoi ? Parce qu'il a une histoire et qu'elle doit se terminer là. Qu'y a-t-il après normalement ? Il y a Seyyid Şerif, il y a Taftazani, il y en a de bien meilleurs. Ils écrivent vraiment mieux qu'Averroès, mais nous n'en avons pas besoin, ils ne comptent pas. Ils n'ont aucune valeur dans cette histoire. À partir de 1200, la réaction théologique s'est mise à régner totalement. La philosophie a été bannie des pays musulmans. Voilà, chez les Ottomans, tout est devenu "poubelle" car ce n'est pas une histoire qui arrange l'Occident. C'est pour cela qu'aujourd'hui encore, en Turquie, les musulmans qui étudient la philosophie ne le font pas à travers les Ottomans. Car tu fonctionnes encore selon ce récit. Pour toi, ce qui est important, précieux, connu et prestigieux, c'est ce que ce récit a rendu prestigieux. Normalement, tu n'as aucun lien avec le texte philosophique produit chez les Ottomans car c'est un domaine considéré comme sans valeur, où ils n'auraient écrit que des commentaires et des gloses. Et tu dénigres cela en disant : "Ils n'ont fait que des commentaires (charh) et des gloses (hachiya), ils se sont imités les uns les autres". As-tu lu une glose sur les "Icharat" ? Non, je n'ai pas lu, mais je sais que c'est sans valeur. Comment le sait-il ? Il a avalé le récit, la narration. C'est comme dans les jeux vidéo, on lui a installé le "skin", voilà. C'est intéressant. "À partir de cette période, à quelques exceptions près comme Ibn Khaldoun, la perspective islamique ne sera plus ouverte d'esprit ni tolérante". C'est un passage très intéressant. Cemil Meriç le traite aussi comme un miracle. Cemil Meriç n'est pas quelqu'un qui apprend les textes islamiques en les lisant dans leurs sources originales. Par conséquent, d'où apprend-il ? Du français, et les orientalistes écrivent ainsi l'histoire. L'histoire est telle qu'en 1200, nous nous sommes arrêtés, l'histoire ne continue pas chez nous, le film a coupé. Pourtant, Renan lui-même a lu Ibn Khaldoun. Il est très impressionné, et à cette époque Ibn Khaldoun devient populaire en France. Alors ils se disent : leur histoire s'était arrêtée là, que fait-on d'Ibn Khaldoun ? Puisqu'ils sont devenus des singes, nous devons trouver une explication pour Ibn Khaldoun. "C'est un miracle, un miracle". Il n'a pas d'élèves, personne ne l'a lu, personne ne s'en est soucié, personne ne lui a donné d'importance. Tu prends ce récit tel quel, n'est-ce pas ? Est-ce vrai ? Tu n'en sais rien. A-t-on discuté de qui l'a lu ou non chez les Ottomans ? Par exemple, dans le texte de Katip Çelebi, il dit : "Ibn Khaldoun a très bien expliqué cela, allez voir là-bas". Cela veut dire que le texte existe, il est lu, son nom est connu. Mais non, pour toi l'histoire s'est arrêtée. Il y a un exemple intéressant et tu l'appelles miracle car tu ne dois pas briser la construction. Que fais-tu ? Tu l'interprètes. "Dans cette science dite arabe, qu'y avait-il de réellement arabe ? La langue. Rien d'autre que la langue. Cette science qualifiée d'arabe n'est pas arabe. Alors, peut-on au moins la qualifier de musulmane ? L'Islam a-t-il offert une aide protectrice à ces discours rationnels ? Absolument pas, cette production n'avait rien à voir avec l'Islam". Tout cela a pris chez nous. Dans les livres d'histoire des sectes, c'est écrit ainsi. C'est un texte incroyable, tous les slogans sont dans ce texte. Par exemple, il dit que le Mutazilisme est une sorte de protestantisme. "Le Mutazilisme est un protestantisme", je crois bien. Maintenant, il va comprendre à travers sa propre histoire. Et toi, que dis-tu ? "Les Mutazilites étaient rationalistes". Voilà le récit. Et cela n'a aucun rapport avec le Mutazilisme. Pour tout homme qui connaît le Kalam, c'est un récit absurde. Et en quoi est-ce un protestantisme ? En face, il y a une Église, l'Église catholique, qui a le monopole de l'interprétation du texte. Le Mutazilisme dirait : "Non, un homme peut-il comprendre le Coran par lui-même en le lisant ?". Mais non. Y a-t-il une différence entre un Mutazilite et un juriste hanéfite concernant la lecture du Coran ou la création d'une église hiérarchique ? Aucune. Mais l'histoire est là : ils ont été vus comme marginaux. Et généralement, dans les écrits des orientalistes, celui qui semblait en tension avec les musulmans dans le monde islamique était le "bon", car les musulmans étaient les "mauvais". C'est l'essence même du récit. Par exemple, la raison pour laquelle il loue Ibn Sina n'est pas qu'il aime Ibn Sina (philosophiquement, ils correspondent aussi à la scolastique), la raison pour laquelle il l'aime est que Ghazali est plus aimé. "Pendant la première moitié du Moyen Âge, je répète, l'Islam a toléré la philosophie car il ne pouvait pas l'empêcher. Il ne pouvait pas l'empêcher car il manquait d'intégration et de cohérence, il n'avait pas l'équipement nécessaire pour la terreur". C'est-à-dire que pendant la période où ces productions ont été faites, les musulmans n'avaient pas la force de les empêcher. Qui n'avait pas la force ? Où les philosophes étaient-ils plus forts ? Maintenant tu fais du Kalam, de quel sultan es-tu plus fort ? Namık Kemal se moque de cela d'ailleurs. Comment n'a-t-il pas pu empêcher ? Le sultan n'a pas pu empêcher la formation d'une secte ? "La police était aux mains des chrétiens". Il se moque beaucoup de ça. "La police était aux mains des chrétiens, le sultan voulait empêcher mais il ne pouvait pas car il avait peur des chrétiens". Pour parler poliment, il raconte n'importe quoi. Et l'essentiel est d'observer les complots des chiites. "Le sultan n'a pas pu empêcher la science". "Chez nous, en Occident, la persécution théologique n'a réussi que dans un seul pays" (en Occident non plus elle n'a pas réussi, dit-il, seulement en Espagne avec l'Inquisition). Il y a un autre segment sur l'histoire de l'Occident là-dessus, mais c'est important : il n'a pas pu établir cela en France. Ce qu'il n'a pas pu établir en France en 1600 en brûlant des sorcières, tu l'aurais établi dans la géographie islamique. Pourquoi ? Parce que tu es une ordure. Il te voit pire que sa propre histoire, pire que l'Église catholique. "Attribuer de l'honneur à l'Islam à cause d'Ibn Sina, d'Ibn Zuhr ou d'Averroès, c'est comme attribuer de l'honneur au catholicisme à cause de Galilée". Le récit de Galilée s'est aussi imposé. C'est un récit construit au XIXe siècle. Cette version de Galilée n'a pas de fondement réel, elle est largement manipulée. "La théologie a empêché Galilée, elle n'était pas assez forte pour l'arrêter. Ce n'est pas une raison de lui être reconnaissant". Nous ne serons donc pas reconnaissants aux musulmans ici. "Ce qui distingue fondamentalement le musulman, c'est sa haine de la science, sa conviction que la recherche est inutile, insignifiante, presque trompeuse". Voilà, quand je caricature sur Twitter en disant "La science ? Ah !", c'est ce que l'homme raconte. Et tu le fais pour qu'on comprenne à quel point c'est comique. Celal Şengör y croit aussi, beaucoup d'hommes en Turquie y croient. Et parce qu'il y croit... chaque religion a une entrée. Par exemple, l'homme entre dans la religion et se sent supérieur : "Je suis devenu musulman, je suis désormais un humain supérieur au précédent". C'est aussi une religion. L'homme y croit ainsi : il regarde 15 minutes de "Teke Tek Bilim", il est illuminé, il devient supérieur et il revient te l'expliquer. Comme le crédo d'une religion. Quel est ce crédo ? "Ce qui distingue fondamentalement le musulman, c'est sa haine de la science, sa conviction que la recherche est inutile, insignifiante, presque trompeuse". S'il n'y croit pas, alors il n'est pas musulman. "L'Islam essaie de l'étouffer". Si on écrivait sur toi dans 300 ans en disant que tu n'y croyais pas : "Non, tu n'étais pas musulman, le vrai Islam est celui-là et c'est ce qui essayait de t'étouffer". Car la science de la nature est en compétition avec Dieu. "Quand la science historique est appliquée aux époques pré-islamiques, les erreurs antiques renaissent". Cela se répète. L'idée que questionner nuit à la loi divine est intéressante. "Je questionne". Que questionnes-tu ? As-tu questionné ce récit des Lumières dans son paradigme fondamental ? Tu ne l'as jamais questionné. Tu es l'adepte de la religion dominante. Tu es un homme dirigé par des prédicateurs de province. Le prédicateur de province viendra te dire : "Selon notre sainte religion catholique...", et tu le feras. Ce n'est pas du questionnement. Questionner, c'est questionner le paradigme dominant. Et le paradigme dominant n'est pas l'Islam actuellement. Peux-tu questionner ce récit ? Tu ne le peux pas. Tu es un homme dirigé par un prédicateur de province. Un homme passe à la télé, tout le monde raconte le même conte et tu y crois. Il s'est bloqué. "Allahu a'lam" (Dieu sait mieux), c'est le dernier mot de toute discussion musulmane. "C'est pour cela que les musulmans ne peuvent pas faire de science". Et puis, il pioche par-ci par-là : "J'ai vu quelqu'un, il a dit ça". Il y a aussi ceci : nous croyons que ces orientalistes sont des académiciens qui écrivent des articles. Pas du tout. Pour une grande partie, ils sont soit des agents, soit des gouverneurs coloniaux dans la région. Le gouverneur colonial est en mission diplomatique, ou c'est un marchand, par exemple il est allé là-bas avec la Compagnie des Indes orientales pour extraire des diamants. Pendant qu'il fait extraire des diamants, en tant que patron, il se dit : "Ah, je comprends tout, ces ânes sont dans cet état à cause de ça". Et toi tu lis ça comme un texte. Tu dis : "Les orientalistes ont énormément travaillé". Regarde la plupart d'entre eux : soit diplomate, soit agent, soit gouverneur, soit marchand transportant des esclaves. Tu l'appelles orientaliste, tu dis qu'il connaît bien la géographie, qu'il a appris l'hébreu et connaît 12 langues. Mais il n'y a rien, l'homme est nul. "La science est l'âme d'une société car la science est la raison". C'est exactement l'usage de Şengör. Le mot "raison" n'a aucun sens ici, pas plus que "ratio" ou "philosophie". La raison, c'est quoi ? C'est ce qui crée la supériorité militaire et industrielle. C'est important. Nous aurions pu tirer cela de nos cours d'histoire des sciences, peu importe. Cela devient une politique d'État au XIXe siècle en Occident. "Un jour, cela créera aussi une supériorité sociale". C'est important, il donne la conclusion finale du récit essentialiste. Quelle est-elle ? "Il y a la science, c'est nous qui l'avons faite, c'est le rationalisme, cela crée la supériorité industrielle, et un jour cela créera la supériorité sociale". La supériorité sociale, c'est quoi ? La Guerre Mondiale en est la conséquence naturelle. C'est quoi ? "Nous les tuons si nécessaire, nous les emprisonnons si nécessaire, nous les faisons travailler comme des chiens, nous les traitons comme des singes, nous ne les traitons pas comme des humains car ils ne sont pas aptes à produire de la science". Voilà le but de l'orientalisme grossier, et de persuader les sociétés orientales de cela. Et les sociétés orientales ont traité de savants les prédicateurs qui, en leur sein, essayaient de les en convaincre. "Je veux décrire un état de société où sera assurée une justice en harmonie avec l'essence de l'univers". Continuons. Comment sera cette justice ? L'expression est voilée. "Car la science met la force au service de la raison. Il y a dans les premières armées musulmanes en Asie des éléments de barbarie semblables aux tempêtes d'Attila et de Gengis Khan. Cependant, la science leur barre la route". Il donne un exemple très bas : les premières communautés musulmanes sont comme des barbares entrés de l'extérieur du "MAP" (la carte de la civilisation). Qui ? Gengis Khan, ou selon lui, Attila. Des barbares entrés de l'extérieur de la carte. "Il y a des éléments similaires en Asie, nous avons colonisé ces endroits et établi la civilisation, mais quelqu'un peut venir de l'extérieur du MAP". Il dit : "Nous pourrions subir une invasion de Dothrakis, mais la science leur barre la route". La science est utilisée pour cela, c'est une arme pour empêcher l'invasion du MAP. "Si Omar et Gengis Khan avaient rencontré de bonnes unités d'artillerie, ils n'auraient pas franchi les limites du désert". Autrement dit, quel est le but de notre production industrielle, militaire et scientifique ? "Qu'ils ne nous prennent pas notre place, nous sommes au sommet, que personne d'en bas ne vienne nous prendre la place. Nous utilisons la science pour cela". La culture est-elle utilisée ainsi par un homme qui pense de la sorte ? Elle a été construite pour cela au XIXe siècle. "On ne doit pas se limiter à des observations fortuites. On a beaucoup parlé contre les armes à feu depuis longtemps, mais elles ont pourtant beaucoup contribué à la victoire de la civilisation". Comme le massacre des Amérindiens, n'est-ce pas ? Comme frapper la Chine. Vraiment, la civilisation ici, c'est le colonialisme occidental. Moi, je suis convaincu. "La science est bonne. Pourquoi ? Car elle nous protège de ceux qui sont hors du MAP. Elle seule soutient l'homme pour lutter contre le mal". Le mal, c'est ce qui n'est pas "moi". Regardez comme le sens des phrases est net. "En fin de compte, elle ne sert qu'au progrès". Le progrès, c'est le renforcement du "moi". Par conséquent, ton progressisme en Turquie, tout ça, ce n'est pas notre progrès. Que fait-il ? De l'intérieur de l'armée Dothraki, ce récit sert à recruter des hommes pour sa propre armée. L'intelligentsia turque n'a servi à rien d'autre. Il a pris des hommes là-bas, c'étaient des Dothrakis, et il les a mis dans la civilisation occidentale pour combattre encore contre les Dothrakis. "En fin de compte, elle ne sert qu'au progrès, je veux dire un véritable progrès inséparable du respect de l'humanité et de la liberté". Ce respect et cette liberté peuvent-ils appartenir à l'Islam un jour ? Jamais. C'est en fait un récit d'anéantissement, dit très poliment, à la manière d'un Anglais qui insulte. C'est une chose d'anéantissement dite très poliment et gentiment, qui a d'ailleurs déclenché ce processus de la Guerre Mondiale. Ce récit a construit cela. Maintenant, ce texte de Renan n'est pas un texte qui m'est étranger ou qui me surprendrait. C'est le récit orientaliste typique auquel je suis très habitué. Le plus intéressant, ce sont les réponses d'Al-Afghani et de Namık Kemal. C'est une vidéo formidable, nous ne faisons que commencer. Nous n'avons fait que poser les bases, rien de surprenant encore, mais ce sera une vidéo surprenante. Le deuxième est le texte d'Al-Afghani. Al-Afghani écrit une réponse. Normalement, Al-Afghani est né en Inde. Donnons une courte biographie et abordons la polémique sur l'authenticité du texte, car c'est un texte très intéressant à mon avis. Il naît en Inde, se brouille avec les Anglais dans les années 1870, va d'abord en Égypte, au Caire, puis vient à Istanbul sous le règne du sultan Abdülaziz. À son arrivée à Istanbul, l'intelligentsia s'enflamme : tout le monde court voir et écouter Al-Afghani. Un grand vizir, Âli Pacha, est impressionné par lui. Plus tard, probablement quand le grand vizir est démis, son influence diminue et le Cheikh al-Islam l'excommunie (takfir). Le Cheikh al-Islam dit, à cause d'un discours d'Al-Afghani : "Cet homme est infidèle", et Al-Afghani s'enfuit d'Istanbul. Ensuite, en 1878, Abdülhamid l'invite à nouveau à Istanbul pour ses idées sur le Panislamisme, le rassemblement autour de l'Islam. Il reste au Palais de Yıldız jusqu'en 1892 et y meurt. Normalement, au début, il s'entend bien avec Abdülhamid, puis Abdülhamid devient méfiant et sa vie au Palais de Yıldız ressemble un peu à une assignation à résidence. Pendant ce temps, il va bien sûr en Égypte, retourne en France, etc. Comme je l'ai dit, il lance de nombreux débats sur des questions que nous croyons être les nôtres : "le fatalisme a laissé l'Islam en arrière", "ils sont devenus mystiques, c'est pour ça", "le soufisme a laissé l'Islam en arrière". Une part importante de ces récits entre en Turquie via Al-Afghani et son école, via Abduh et l'école de la Manar. Cela a un lien étroit avec l'histoire construite par Renan. Renan construit cette histoire, et nous, dans cette histoire, nous nous disons : "Mince, il s'est passé quelque chose en 1200, est-ce Ghazali qui nous a achevés ?". Voilà les sujets dont nous débattons, car nous sommes tous dans cette histoire, nous jouons sur cette carte. Il prône par exemple une sorte de fraternité chiite-sunnite, l'unité de la Oumma. Et il dit : "Ils ont imité (taqlid), ils ont délaissé l'effort d'interprétation (ijtihad), c'est pour ça". Tout le problème résiderait dans le fait que l'homme délaisse l'ijtihad. Aujourd'hui en Turquie, il y a des milliers de lois absurdes, et le pays ne s'effondre pas à cause de ces lois, mais là, une loi était mauvaise et tout s'est effondré. Ce récit et les choses dont nous débattons sont toujours dans cet esprit. Par exemple, la sensibilité aux "Isra'iliyyat" dans les exégèses, ce sont des choses très nouvelles. Avant, l'homme racontait cela sans y accorder une grande importance, mais il n'en ressentait pas d'irritation. Ce sont des choses modernes. Nous ne savons pas qu'elles sont modernes car elles paraissent religieuses. Al-Afghani était inscrit à une loge maçonnique ; outre son inscription, il pensait pouvoir l'utiliser à son avantage, il en est exclu puis fonde sa propre loge maçonnique. La loge maçonnique est enregistrée à Paris, et il écrit ce texte à Paris. C'est un texte écrit à Paris, très étrange, vous le remarquerez en le lisant, il embrasse presque Renan : "Mon lion, tu as raison", il dit "Tu es le père, tu es le chef". L'authenticité du texte est problématique, il y a une discussion récente à ce sujet...

Altay Cem Meriç

​[00:00] Bugün Renan Müdafaaamesi diye bilinen bir metni inceleyeceğiz ki bu İslam tarihinde oldukça önemli bir konu Osmanlı'da oldukça önemli metin yani sadece Osmanlı'da değil bütün dünyada önemli bir metin aslında üç metin bu bir Renan'ın Sorbon'da verdiği bir konferans ikincisi buna cevap olarak Efgani'nin yazdığı bir cevap üçüncüsü de Namık Kemal'in yazdığı bir cevap şimdi bu çok ilginç bir metin konuşulması gerekiyor çok sansasyonel de bir metindir 1800'lerin kültürünü domine etmiş hem dünya çapında hem de Türkiye'de bize etkisi olmuş Müslümanların zihinlerinin şekillenmesinde etkisi olmuş ve totalde de kültür tarihi açısından da çok önemli doneler barındıran bir metin şundan dolayı seçtim pek çok ters köşesi var bunun yani normalde metnin ilk şeyi şudur yani çok kaba taslak anlatacağım sonra her bir metni ayrı ayrı konuşacağız bu videonun içinde kaba taslak anlatı şu aslında renan dediğimiz kişi bir Fransız oryantalist gibi düşünülebilir tipik bir sömürgeci aydın profili doğu batı işte Müslümanlar geri kaldı çünkü bilim yapmadılar gibi Celal Şengör tarzı bir anlatı kuruyor bu bizim hakim kültür tarihi dediğimiz anlatı televizyonda duyduğunuz anlatı aslında Celal Şengör'ün prototipi yani bu anlatı hakim bir şekilde sömürge coğrafyalarında kullanılıyor kültürel olarak nasıl Neşv ü neva bulduğu ve ne faydalarının olduğu gibi şeyleri daha önce ders yapmıştık ama burada derli toplu bir kısa anlatacağım yani oryantalizm nasıl sömürgeciliğe hizmet eder hatta Cemil Meriç'in güzel tabirle oryantalizm sömürgeciliğin keşif koludur diyor Cemil Meriç'in keşif kolu şu ben burayı sömüreceğim önce oryantalistim gitsin orayı tanısın bunun adı da bilim olsun e ben de orayı nasıl sömüreceğimi bileyim yani oranın doğal kaynakları neler kültürel kaynakları neler bunları bileyim bu iş sadece sömürgeciliğin keşif kolu olmakla kalmıyor orada gerçekten askeri bir faaliyet de yürütülüyor kültür üzerinden bunu daha çok anlattım daha başka yerlerde ama burada derli toplu anlatacağım renan profili bu ikincisi buna İslam dünyasından verilen tepkiler var çok sansasyonel metin renan metni çok okunuyor insanlar gerçekten üzerine tartışıyorlar ilk önce Efgani bir cevap yazıyor Efgani şöyle önemli bir figür normalde bizim bugün işte İslamcılık dediğimiz yani İslamizm tabiriyle kastediyorum bunun Türkiye'de kullanıldığı anlamını kastetmiyorum islamcılık tabirinin çok kurucu fikir babalarından birisi aslında Efgani özellikle Mısır'da Menar ekolü dediğimiz Muhammed Abduh Reşid- Rıza ekolünün hocası onları çok etkiliyor fikir olarak Abduh'da Efgani'nin fikirlerini görüyorsun reşit- Rıza'da Efgani'nin fikirlerini görüyorsun peki bu gündelik dünyada bir Müslümanın düşünme şeklini etkiliyor mu etkiliyor ihvan hareketinin tamamı mesela neredeyse Menar'a saygı duyuyor dolayısıyla bu metin aslında yani Efgani'yi tanıdığında reflekslerini anladığında belki bir düzeyde Mısır İslamcılığını anlıyorsun ki Türkiye'deki bütün İslamcılığın aslında tabii bütün demek doğru olmaz ama çok ciddi bir kısım İslamcılığın entelektüel bakiyesi Mısır'dır dolayısıyla burada bir Efgani portresi üzerine konuşacağız ki burada çok fazla ters köşesi var mesela bizim İslamcı dini hassasiyetleri olan dini ıslahatçı işte modernist dediğimiz kesimin düşünme dinamikleri ile ilgili çok paralellikler bulacağız mesela bugün tartıştığınız pek çok konu bu şahısların ortaya attığı tartışmalar işte Müslümanlar kader inancına saptıktan sonra işte her şeyi bıraktılar ve çalışmayı terk ettikleri için geri kaldılar yıllarca tartışıldı çok çok şeyde zemini şey hurafelere daldıkları için oldu bidat inançlara daldılar akılcılığı terk ettiler felsefeyi terk ettikleri için böyle oldu bu hepsi Efgani'de var dolayısıyla önemli bizim İslamcılığı anlamamız açısından üçüncüsü Namuk Kemal bu da çok ilginç bir figür namık Kemal deyince adamın aklına ne geliyor jön Türk batıcı seküler milliyetçi dinine çok bağ olmayan Abdülhamit düşmanı hafif dinsiz bir adam geliyor namık Kemal'in metni de profiliyle uyumlu değil yani burada gördüğünüz üç figür içerisinde neredeyse hiçbirisinin metni figürüyle uyumlu değil bunu tek göstereceğim hayatlar üzerinden çok ilginç bir yere vardıracağını zannediyorum biz aslında nihayetinde şunu da söylemek istiyorum türkiye'de özellikle batıcılık bir taklit olmak hasebiyle yeterince tenkit ediliyor fakat Türkiye'de İslamcılık da bir taklittir bir çeşit Arapçılıktır hocam bunu bu metin çok güzel gösteriyor standart bir Osmanlı Müslümanlığının farklı bir şey doğurur daha önce de bu husus üzerinden tenkit etmiştim ben şimdi bunu konuşacağız ve metin metin gideceğiz umarım faydalı bir video olacak uzun bir video olacak muhtemelen ve uğraştım hakikaten şimdi başlayalım öncelikle Renan'dan bahsedelim renan 1883 yılında bunu Sorbon'da bir konferansta dile getiriyor konferans yapıyor ve doğu bilim vesaire bu konular hakkında konuşuyor renan diyor ki başlangıçta beyler bayanlar diye konuşmaya başlıyor sayfa 17'deyim ben örnek olarak biz Fransızlar dilde Romalı uygarlıkta Yunanlı dinde ise Yahudiyiz yani uygarlık olarak kendilerini Yunan'a nispet ediyorlar günümüzde herkes hatta en az bir eğitime sahip olan bir kimse bile Müslüman ülkelerin şu anki aşağılık düzeyini Müslümanlar tarafından yönetilen devletlerin çöküşünü kültürlerini ve eğitimlerini yalnızca bu dinden türeten ırkların entelektüel kısırlığını açıkça görmektedir y Renan şöyle yapıyor tipik bir oryantalist anlatı bu celal Şengör'ün de anlatısı bu sokakta karşılaştığınız No Name kendisini işte üniversite okuduğu için eğitimli zanneden bir cahilin de düşündüğü şey bu abi İslam coğrafyasının halini görüyorsun bunlar perişanlar perişan oldukları için her şeyleri kıymetsiz tarih anlısnlatısı bu kadar şu an yenildiler o yüzden ürettikleri her şey de kıymetsizdi ve burada önemli bir şey var aşağılık bunlar bu bilgiyi üreten şey bu İslam dediğin şey bunlara ait bir şey kıymetsiz ve özünden yok edilmesi gereken bir şeydir bu özgülük dediğimiz şey tipik oryantalizmin kaba oryantalizm dediğimiz özellikte bugün daha süslü cümlelerle yapılıyor 19 yüzyılda kurulan özü itibariyle bu adamlar aşağılık insanlardır siz bunları bizim gibi insanlar sanıyorsunuz ama değiller sonra doğuda ya da Afrika'da bulunmuş olan herkes gerçek bir inanan insanın dar görüşlülüğünün veya kafasının etrafındaki demir çemberin onu bilime kesinlikle kapalı hale getirdiğini her şeyi öğrenmek için onu beceriksiz kıldığını ve kendini yeni fikirlere git görürsün ki orada dindar denen adamın bilime zihni kapanmıştır çerçevelenmiştir celal Şengör anlatısı yani bitmiştir şimdi Celal Şengör'ün aslında kıymetli bir hususiyeti var nasıl önemli bir adam biliyor musun 1950'de bir ürün üretilir sabit sonra onun bir tane numunesi kalır sen o numuneyi görünce o ürünün kendisini anlarsın ya ha bak bu standart fabrikasyon bir ürünmüş bugüne kadar da gelmiş bu Celal Şengör bu aslında o yüzden şu kültür tarihi Celal Şengörler üretmek için kuruldu ve bütün dünyaya da bu şekilde aydın pazarlandı türkiye'nin yaklaşık intelijans tarihi de budur peki ne yapıyor bu din var bilimi öldürüyor standart yeni ateisti değil mi bu aslında 19 yüzyılın ortalarından sonra kurulmuş bir şey iddia edilmiş bir şey çok da itiraz o dönemde de itiraz görüyor ama bu tutmuş renan'da da var aynıyla diyor ki Renan sonra diyor müslümanlar diyor bir de kendilerini diyor şeyden üstün zannederler diğerlerinden üstün zannederler." diyor bu anlamsız gurur Müslümanın temel kusurudur bir Müslüman eğitim bilim ve Avrupa ruhunu oluşturan tüm şeylere derin bir hoşgörüsüzlük ve saygısızlık sergiler ya bunlar mesela müthiş şey duruyor böyle havalı cümleler tamam mı yani bir Müslüman kendisini üstün zanneder renan ama şu an mesela aydınlanmaya müntesip olduğu için kendini üstün addetmiyor bu yeni bir dindir mesela bunu şeyde de görüyorum ben işte Kur'an'da müşriklere karşı şöyle bir üslup kullanılıyor diye geçen konuşmuştuk bunu abi sen bir toplumsal hareket istiyorsan o toplumsal harekete müntesip olanın kendisini üstün hissetmesi lazım zaten Celal Şengör kendisini dindar bir adamla eşit görmüyor zaten çünkü farklı bir dinin müntesibi ve o din ona üstün olduğunu anlatıyor o dine müntesip olmakla bu başka bir din renan da aynı dine müntesip ve sanki kendisi objektif bir pozisyondaymış gibi müslüman inancının yol açtığı bu tutum o kadar güçlüdür ki ırk ve milliyet tarafından belirlenen tüm farklılıklar İslam'a girme eylemiyle ortadan kalkmaktadır bütün o ırki bağlar diyor İslam potası içinde erimektedir bu kötü bir özellik olarak yani anlatıyor bunu bir de şöyle ilginç buralara çünkü Namık Kemal falan değindiği için ufak ufak Renan metninde aslında benim inceleyeceğim kısımlar değil ama atıf yaptığımızda anlaşılsın diye söylüyorum iranlı olmak bir istisnadır persler İslam'da ayrı bir yer edinmekle dehasını korumuşlardır onlar temelde Müslüman olmaktan ziyade şiir şimdi diyor ki insan diyor bu çöküşün belki de sadece geçici olduğunu düşünmek ister yani biz nereden girdik diyor Renan bunlar perişan durumdalar ama bu geçici bir durum da olabilir hani bunlar özü itibariyle kıymetsiz olduğunu göstermeyebilir denilebilir diyor şimdi bunu çürütmeye çalışacak Renan metin boyunca hani siz gerçekten özünüz itibariyle aşağılıksınız bunu anlatmaya çalışacak Renan şimdi azalmış olan bu Müslüman medeniyeti bir zamanlar çok zekiydi alimleri ve filozofları vardı yüzyıllar boyunca Hristiyan batının hocasıydı neden bir zamanlar bunu başarmış bir medeniyet bir daha böyle olamaz bir daha böyle olamaz bunlar çok mesela şeydir hocam askeri strateji olarak kullanılır mesela bir toplumu durumun değişmeyeceğine ikna etmek durumun değişmesini engeller gerçekten mesela sen bir işçi topluluğunun grevini kırmak için grevin başarılı olmayacağına inandırırsan onları grev başarısız olur gerçekten bu asla değişmeyecek şimdi bunu anlatacaklar hemen bize çünkü özümüz itibariyle buna müsait değiliz tartışmaya odaklanmak istediğim nokta tam da budur gerçekten Müslüman bir bilim var mıydı ya da en azından İslam'ın izin verdiği ve tolere ettiği bir bilim mi söz konusuydu renan tipik bir oryantalist gibi aynen Celal Şengör de böyle yapıyor şimdi diyor ki mesela özü itibariyle bu dinden bilim işte çıkmaz falan diyecek böyle saçma bir iddiayı savunacak sen diyeceksin bütün tarih karşı delil bütün tarih o da diyecek ki tarihi yok etmek için tarihte onları yapanlar Müslüman değildi hemen bir gerçek İslam anlatısı kuruyor gerçek İslam kim ışid o güzel görünen şeyler var ya onları yok etmeye çalışanlardı aslında burada çok basit bir tanım oyunu yapıyor islam eşittir kötü olan kelime karşılığı olarak kullanıyor bir şey iyiyse o İslam değildir bu sadece tanım bu normalde hani rasyonel düşünce falan de bu buna şey dersin çok basit bir safsata bu ayak takımı safsatası normalde dolayısıyla böyle yapacak şimdi senin tarihte gördüğün o güzel şeylerin hiçbirisi İslam'ın kendisinden kaynaklanmadı islam onu boğmaya çalışan şeyin adıydı oryantalizm tarihi de böyle yazılmıştır o yüzden siz İbn Sina deist miydi acaba diyor 4 sene önce insan ibn Sina deist miydi he deistti şey muzlu latte içiyordu ibn ateist yaklaşık 775 yılından 13 yüzyılın ortasına kadar yani yaklaşık 500 yıl boyunca Müslüman ülkelerde alimler hem de çok seçkin düşünürler vardı şimdi burası önemli tarih veriyor e tarih verdiği tarih ne zaman 13 yüzyılın ortası bizim ne ne diyebildiğimiz çağ altın çağ islam'ın altın çağı islam'ın altın çağı bizim anlatımız mı değil bunu biz inşa etmedik kendi övüntümüz bile adamların hikayesi için şimdi bu hikayede şöyle Yunan var medeniyet müthiş ondan sonra Orta Çağ geliyor orada işte maymunlara geçiyor yunan bilgisi bize yani sonra Rönesans oluyor rönesans Yunan'a dönüş yani yeniden doğuş biz maymunlar olarak alıyoruz bilgiyi veriyoruz al Avrupalı diyoruz sen bunu ilerletirsin avrupalı da alıyor gidiyor biz de orada duruyoruz çünkü orada şey esası olan biz değiliz esası olan batılı biz orada figürız tarihteki rolümüz onu batıya tevdiye etmek dolayısıyla bizim tarihimiz batının başladığı yerde bitmek zorunda buraya buralara mesela itiraz olacağı için ilerideki metinlerde o yüzden vurguluyorum burayı 13 yüzyılda mesela atıf yapıyor ve bizim hakim anlatımız bugün televizyonda duyduğunuz anlatı işte kendini entelektüel sanan abilerin konuşma şekli falan bu anlatıdır hikaye bizim hikayemiz değil şu anki bunda eee bir video çekeceğim müstakil bir video hikaye kurmak üzerine felsefe veya bilim denilecek her şeye İslam'ın ilk yüzyıllarından daha uzak bir şey yoktur şimdi mesela bu anlatı pek çok kişi tarafından kabul edilir onu söyleyeyim mesela bir selefinin kafasındaki sahabe anlatısı şeydir hani maymundan hallice sıfır bilim sıfır akli faaliyet sadece hö hö diyecek birileri o da koşacak falan böyle bir algısı var bak bunu tazim etmek maksatlı kursa da böyle algılıyor tarihselci de böyle algılar ne bilecek diyor sahabe bunu yani sahabe sofistik ince bir şey düşünemez onun kafasında höt höt diye anlayacak tarihselcinin kafasında höt höt diye anlayan sahabe olacak bugün de değiştiği için her şey değişmiş olacak yani sen şey diyemiyorsun mesela Abdullah ibn Abbas çok hikmetli düşünüyordu fakat bunların hepsi bize söz olarak nakledilmedi fakat ben uygulamada bunu görüyorum." dediğin zaman onu almıyor direkt hemen lafza indiriyor aslında selefi gibi davranıyor sahabiyi anlamakta ki bunun aslında hem selefi işte ne selefi dediğim selefi doğru bir tabir değil de modern İslamcılık dediğimiz hem de modernist akımlar hadis inkarcıdır tarihselcektir vesairedir bütünün şekillenmesi açısından bunu anlatıyorum zaten bunların menşei aynı aynı anlatıdan menşei alan şeyler birbirlerine çok zıt görünselerdi mesela Dücane de böyle alıyor değil mi sahabe bilir miydi bunu bilmezdi nereden biliyorsun bilmediğini nakledilmedi ama diyorsun mesela fiilen yaptı bunu sayılmaz nakle indirecek ki orada bir maymun topluluğu oluşsun haşa fetih yapmak yağmalamak için İslam'ı bir tür bahane olarak kullanan Arap atlıları islam fetihleri ne oldu burada fetih yapmak ve yağmalamak için yapılmış bir Arap atlısı seferi bütün sahabi toplunda ganimet peşinde koşuyor ki bu da hakim bir anlatı olarak oldukça yaygındır televizyonda 13 yüzyıl doğulu bir yazı aradan bilmem ne ya şu bu da yine oryantalistte şey yaygın olan bir şeydir mesela sen koca bir teamle atıf yaparsın tamam mı mesela İslam kültürü neyin üzerinden anlaşılır koca bir devletin uygulaması değil mi tutar orada mesela yaşamış bir no name birisini veya hafif böyle tanınan birisinin şahsı hiç uygulanmamış kimsenin peşinden koşmadığı bir fetvasını alır islam budur der bu da çok yaygın bir teamül çünkü bulmakta zorlanmazsın her devirde garip söz bulursun bugün de çıksan işte adam çıkıyor mesela garip bir hikaye anlatıyor ona diyorsun ki İslam budur diye 400 yıl sonra sen onu alıntılıyorsun ama bugün yaşanan bir İslam var bu da çok sık uygulanan bir metot ki bunu da tenkit ettiği Çinlilerde atıf yaptım persler diyor nöbeti devraldılar diyor işte hani Persleri ayırdı ya o işte felsefe bilim falan onların hepsini Perslere atfedecek bunlar da İslam'dan kaynaklanmadı perslerin milliyetini koruyabilmesinden kaynaklandı sizin o tanıdığınız adamların hepsi şeyiydi veya değerlerini gizliyorlardı mesela bir de tabirler çok ilginçtir burada tek tekrar tekrar buna girmeyelim de mesela bir oryantalistin İslam dünyasını anlayamamasının temel sebeplerinden biri budur 19 yüzyılda liderleri ve papası oldukları dini uyguluyorlardı bizde papa yok bu hiç hiç benzer bir şey değil papayla halife hiç alakası yok yani kurumsal olarak veya mesela Müslüman pürütenler müslüman pürüten aslında Victory döneme atıf yapıyor kendi yazdığı döneme atıf yapıyor bizde pürütenlik de yok bir şeyi bir şeye benzetip tak diye onu sana giydiriyor elbiseyi sana giydiriyor gerçek bir felsefi ve bilimsel hareket ortodoks katılığın ani yavaşlaması sonucuydu yani adamların dindarlığı azaldığı için orada hemen felsefe bilim falan ortaya çıkıyordu siz bunu İslam'dan kaynaklanıyor sanıyorsunuz arapça yazıldığı için genellikle Arap olarak adlandırılan bu büyük felsefi topluluk bundan ibarettir ama gerçekte bu bir Yunan Sasani yapımıdır yunanlılar yaptığı Sasaniler yaptı mesela şunu söyleyebilirim pek çok Türk filozof var mesela tab Far abi mesela ona atıf yapmıyor çünkü Türk Türk de düşmanı yani bunun istihbari bir kültür tarihi yazımı olduğunu anlamanız açısından söylüim çünkü Arap düşmanı Türk de düşmanı mesela Türk yapımıdır demiyor değil mi yunan yapımı Sasani yapımı bunlarla çok büyük bir problemi yok çünkü en verimli ögesi Yunan'dan gelmektedir tabii ki çünkü Yunan hakkında bildikleri orantılı bir değere haizdi yunan eşsiz bir bilgi kaynağı ve doğru bir düşünceydi abi Tales her şeyi icat etti yani o 12 yüzyılda Yunan biliminin bize gelmesi Suriye Bağdat Kurtuba Toledo üzerinden garip bir yol izlemeye Yunan biliminin bize gelmesi için işte Endülüs atfı yapıyor ki bizde mesela Endülüs'ün bu kadar abartılmasının sebebi de olur entelektüel olarak normalde o dönemde Endülüs İslam coğrafyasının en kıymetli yeri değildi insanlar Endülüs'ten Bağdat'a eğitim almaya gelirdi bağdat'tan Endülüs'e gitmezdi dolayısıyla bizdeki o şaşalı Endülüs anlatısının sebebi de Batılıların Endülüs'ü kıymetli görmesinden kaynaklanıyor bu bilimsel Yunan felsefi eserlerinin Arapça tercümeleri sayesinde Avrupa dehasının çiçeklenmesi için gerekli olan eski geleneğin mayasını almıştır üstün Avrupalı aldığı hikayeyi son Arap filozofu olan İbn Rüşt o da işte tam tarih denk geliyor bitti hikaye artık onlara tevdiye edildi ibn Rüşt kanalıyla ve batıya geçti bizim klasik şey anlatısı yani bu teke tek bilim anlatısı aslında ibn Rüşt Aristoteles'inkine eşit bir ünle Latin okullarına gelirken kendi dindaşlarının ülkesinde unutuldu unutuldu ibn Rüşt gerçekten bizimkilerden daha iyi üretmiyor çünkü yani felsefe üretimi daha iyi değil bir de optikte falan da geçilmiş bilim yani tek şeyde de fizikte falan da daha iyi durumda olduğu için adamlar sallamıyorlar hani Endülüste uzakta badiye'de yani adam şey gibi düşün işte Bitlis'te bir adamın İstanbull'uyu etkilemesiyle İstanbul'da bir adam Bitlis'tekini etkilemesi aynı düzeyde değil doğal olarak 1200 yılında akabinde bir süre sonra bu civarda artık tek bir ünlü Arap filozof kalmadı buralara mesela şey yapacak namuk Kemal atıf yapacak nasıl kalmadı sen kimsin bunu değerlendirecek hani sen bundan anlayan bir adam mısın ben işte mesela Celal Şengör'ün Osmanlıca konuştuğu kısmı ele almamın sebebi oydu osmanlı abi hiçbir şey yoktu abi sen Osmanlıca bilmiyorsun bunu araştıracak bir adamsın renan mesela felsefeden anlayan bir adam değil ama çıkmadı neden çıkmadı çünkü benim bir hikayem var burada bitmesi gerekiyor şimdi bundan sonra ne var normalde Seyit Şerif var Taftazani var çok daha iyileri var gerçekten İbn Rüş'ten çok daha iyi yazıyor bunlar ama bize lazım değil onlar önemli değil bu hikayede bir değeri yok 1200 yıllarından itibaren teolojik reaksiyon tamamen hüküm sürmeye başlamıştır müslüman ülkelerde felsefe kaldırılmıştır işte Osmanlı'da burada ne oldu çöp oldu çünkü batının işine yen bir tarih değil o yüzden mesela hala Türkiye'de Müslümanlar felsefe çalışırken Osmanlı üzerinden çalışmazlar çünkü şu anın üzerinden gidiyorsun sen hala senin için önemli kıymetli değerli tanınan bilinen prestijli şey bu anlatının prestijli kıldığı şey normalde Osmanlı'da üretilen felsefe metniyle ilintin yok çünkü o kıymetsiz bir alan orada hep Şerh haşiye yazdılar bak onu da şöyle bokluyorsun genelde şerh haşiye yazdılar birbirlerini taklit ettiler falan okudun mu işareten şerh haşi hayır okumadım ama biliyor onun kıymetsiz bir şey olduğunu nereden biliyor hikayeyi aldı narativ yedi yani şey gibi oyunlarda yadı takti öyle yani burası ilginç o dönemden itibaren İbn Haldun gibi birkaç istisna dışında İslam bakış açısı artık açık fikirli ve hoşgörülü olmayacaktır şimdi bu çok ilginç bir kısım mesela Cerim Meriş'te de böyle ele alıyor bir mucize olarak şimdi Cermeriş mesela ana kaynaklarından okuyamaz şeyi yani İslam metinleri ana kaynaklarından okuyarak öğrenen birisi değil dolayısıyla nereden öğreniyor fransızca ve oryantalistler de böyle yazıyorlar tarih şimdi tarih nasıl 1200'de biz durduk orada hikaye devam etmiyor bizde film koptu fakat Renan'ın kendisi İbn Haldun okumuş birisi ibn Haldun okunca çok etkileniyor acayip etkiliyor ve o dönemde popüler oluyor bir şekilde Fransa'da sonra şöyle oluyor abi bunların tarihi durmuştu burada biz ne yapacağız İbn Aldun'u hani bunlar maymun oldu orada bizim İbn Haldun'la ilgili bir açıklama bulmamız lazım mucize mucizedir diyor talebesi yok kimse onu okumadı kimse onu sallamadı kimse önemsemedi bu anlatıyı sen tak diye alıyorsun tamam mı öyle mi bilmiyorsun ki ya mesela Osmanlı'da kim okudu kim okumadı üzerine konuşuldu mu mesela Katip Çelebi'nin metninde İbn Haldum bunları çok güzel anlattı diyor oradan bakarsınız diyor demek ki metin var okunuyor ismi biliniyor ama şeydi senin orada tarihin durdu ilginç bir örnek var ona da mucize diyorsun çünkü kurguyu bozmaman lazım ne yapıyorsun tevil ediyorsun arap denilen bu bilimde gerçekte Arap olan neydi dil dilden başka hiçbir şey değildir arap olarak adlandırılan bu bilim Arap değildir peki en azından Müslüman olarak nitelendirilebilir mi islam bu rasyonel söylemlere koruyucu bir yardım sundu mu hiçbir şekilde islam'la alakalı değildi bu üretim bunlar hep hepsi tuttu bizde mezhepler tarih kitaplarda böyle yazılıyor bu inanılmaz metin ya ezber dediğin slogan dediğin her şey bu metinin içinde var mesela diyor ki bir tür protestanlık yani mutezile aynen böyle bir tür protestanlık mutezile bir protestanlık öyle sanıyorum şimdi kendi tarihi üzerinden anlayacak ya sen de şey ne diyorsun mesela mezhepler muteziyile akılcıydı şunlarda bu anlatı bu ve bunun muteziyile hiçbir alakası yok kelam bilen her adam için saçma sapan bir şey anlatı yani bir de neyi protestanlık yani karşıda bir kilise var katolik kilisesi metni yorumlama tekelinin üstüne almış mutezile diyor ki "Hayır bir insan kendi de okuyarak Kur'an'ı anlayabilir mi?" diyor yook ya Mutezile ile mesela bir Hanefi fakihinin Kur'an okuma hakkında veya hiyerarşik bir kilise oluşturma açısından ne farkı hiçbir farkı yok ama o tarihi de orada işte bunlar marjinal görülmüş bir de genelde şu vardır oryantalistlerin yazımında kim İslam dünyasında Müslümanlarla gergin göründüyse o iyiydi çünkü bunlar bunlar kötü anlatının özünde de bu var aslında mesela İbn Sina övmesinin sebebi İbn Sina'yı sevmesi değil onlar da skolastiğe denk geliyor felsefi olarak ibn Sina'yı sevmesinin sebebi Gazali'nin daha çok seviliyor olması ortaçağın ilk yarısında tekrar ediyorum İslam felsefeye katlandı çünkü onu önleyemedi önleyemezdi çünkü bütünleşme ve uyumdan yoksundu terör için gerekli donanıma sahip değildi yani Müslümanların o felsefi açılımın en azından bunların söylediği yapıldığı dönemde Müslümanların gücü yetmiyordu buna engellemeye güçleri abi kimin gücü yetmiyor yani nerede daha güçlüydü filozoflar yani tamam mı şimdi mesela sen kelam yapıyorsun hangi sultandan güçlü olduğunu bununla dalga geçiyor zaten şey Namık Kemal nasıl engelleyemedi abi sultan şeyi bir bir fırkanın oluşmasını engelleyemedi yani polis teşkilatı Hristiyanların elindeydi bunda da bayağı dalgaç polis teşkilatı Hristiyanların elindeydi engellemek istiyordu Sultan engelleyemedi çünkü Hristiyanlardan korkuyordu böyle en kibar kullanabileceğim tabirle osurup osurup ipe diziyor şu an ve esas olan Şiilerin komplolarını izlemekle meşgul yani Sultan engelleyemedi bilimi bizim batıda diyor teolojik zulüm sadece bir ülkede başarıldı yani batıda da teolojik zulüm başarılamadı sadece İspanya'da oldu diyor engizisyon şimdi bu batı tarihi içinde de ayrı bir segmenti var da onu anlatırım ama şu önemli fransa'da kuramadı bunu fransa'da 1600 yılında cadı yakarak kuramadığı şeyi zulmü sen İslam coğrafyasında kurmuşun neden çünkü sen pisliksin yani kendi tarihinden de kötü görüyor seni katolik kilisesinden falan ibn Sina İbn Zühür İbn Rüşt'ten dolayı İslam'a şeref bahsetmek Galile'den dolayı Katolikliğe şeref payı çıkarmak gibidir bu Galile anlatısı da oturmuş demek ya bu da 19 yüzyılda kurulan bir anlatı galile güllin tarihindeki o anlatı var ya onun da bir aslı yok yani aslında büyük oranda ya en azından çok manipüle edilmiş bir hikaye ilahiyat Galile'yi engelledi onu durduracak kadar güçlü değildi bu ona minnettar olmak için sebep değildir yani Müslümanlara burada minnet duymayacağız gerçekten Müslümanı temelden ayıran şey bilime nefret duyması araştırmanın işe yaramaz anlamsız neredeyse aldatıcı olduğuna inanmasıdır biz işte mesela karikatürize diyorum ya ben Twitter'da işte bilim mi a falan diye bu abi adam anlattığı şey bu ve sen o karikatür olduğunda ne kadar komik olduğu anlatısılsını yapıyorsun celal Şengör de böyle inanıyor türkiye'de pek çok adam böyle inanıyor ve buna inandığından şimdi her dinin bir girişi oluyor mesela adam dine giriyor ve kendisini üstün addediyor değil mi ben Müslüman oldum artık bir öncekinden daha üstün bir insanım bu da bir din ve buna şöyle inanıyor adam gidiyor 15 dakika teke tek bilim izliyor aydınlanıyor üstün oluyor ve geri geliyor ve bunu sana anlatıyor hani aynen bir dinin amentüsü gibi ne bu amentü müslümanı temelden ayıran şey bilime nefret duyması araştırmanın işe yaramaz anlamsız neredeyse aldatıcı olduğuna inanmasıdır yani buna inanmıyorsa peki o zaman Müslüman değildir islam onu boğmaya çalışıyor hani 300 yıl sonra mesela seni yazsa ben buna inanmıyordum hayır sen Müslüman değildin gerçek İslam budur ve seni boğmaya çalışan şeydir çünkü doğa bilimi tanrı ile rekabet içindedir tarih bilimi İslam'dan önceki zamanlara uygulandığında antik hatalar yeniden canlanır diyor tekrar olur yani aynı şeyler sorgulamanın tanrı yasasına zarar veren bir şey olduğu fikriyle ilginç t sorgulamak sorguluyorum neyi sorguluyorsun yani temel paradigmada bu aydınlanma anlatısını sorguladın mı iç sorgulamadın hakim dinin müntesibisisin abi sen sen kasaba vaizleriyle yönetilen bir adamsın kasaba vaizi gelecek sana diyecek ki yüce katolik dinimize göre diyecek sen onu yapacaksın bu bir sorgulama değil sorgulama hakim paradigmayı sorgulamaktır hakim paradigma da İslam değil şu an sen bu anlatıyı sorgulayabiliyor musun sorgulayamıyorsun abi sen kasaba vaiziyle yönetilen bir adamsın çıkıyor televizyona adam herkes aynı masalı anlatıyor ve sen de o masala inanıyorsun zaten takıldı yaru alem sözü yani Allah en iyisini bilir sözü herhangi bir Müslüman tartışmasının son sözüdür bu yüzden Müslümanlar bilim yapamazlar ondan sonra oradan buradan cımbız şey sun biriyle görüştüydüm öyle dediydi falan bir de bunlarda şey vardır bu oryantalistleri biz şey sanıyoruz akademisyen işte mesela oturuyor makale yazıyor falan hiç alakası yok bunların büyük bir kısmı ya ajan ya bölgede mesela vali sömürge valisi sömürge valisi orada diplomatik görevde ya tüccar mesela Doğu Hindistan şirketiyle gitmiş orada elmas çıkarttırıyor elmas çıkartırken patron ya her şeyi anlıyor bu eşekler bundan böyle kötü durumdalar falan diyor bunu metin olarak okuyorsun sen oryantalistler acayip çalışmış abi falan diyorsun yani gerçekten böyle çok büyük bir kısmına bak ya diplomattır ya ajandır ya valilik yapıyordur ya tüccardır orada köle falan taşıyor adam diyorsun ki oryantalist falan diyorsun adam çok iyi işte iyi biliyor coğrafyayı ibrani öğrenmiş 12 dil biliyor falan diyorsun hiçbir şey yok ama adam tırt yani bilim bir toplumun ruhudur çünkü bilim akıldır tam Şengören kullanım abi akıl kelimesinin hiçbir anlamı yok burada rasyo kelimesiyle felsefe hiçbir anlamı yok akıl ne akıllıca çoğu akıllı adam oradaki akıl bu o askeri üstünlük ve endüstriyel üstünlük yaratır bu önemli bunu bizim bilim tarihi derslerinden şey yapabilirdik de neyse bu bir devlet politikası olmaya dönüşüyor çünkü 19 yüzyılda batıda bir gün sosyal üstünlük de yaratacaktır şimdi bu önemli son şeyi veriyor çünkü özcü anlatının sonunu nihayetini veriyor ne bu bilim var bilimi biz yaptık bu akılcılıktır endüstriyel üstünlük yaratır bir gün sosyal üstünlük de yaratacak sosyal üstünlük ne dünya Savaşı bunun doğal sonucu sosyal üstünlük yani sosyal üstünlük ne biz bunları öldürürüz gerekirse gerekirse hapsederiz köpek gibi çalıştırırız maymunlar gibi davranırız bunları bunlara insan muamelesi yapmayız çünkü bunlar bilim üretmeye müsait değiller kabu oryantalizmin maksadı budur ve Doğu toplumlarını buna inandırmaktır doğu toplumları da kendi içinden buna inandırmaya çalışan vaizlere alim muamelesi yaptı 150 yıl evrenin özüyle uyumlu bir adalet düzeyinin sağlanacağı bir toplum durumunu anlatmak istiyorum peki devam edelim şimdi nasıl olacakmış bu evremin özüyle uyumlu bir adalet düzeyi özü yakalamak önemli burada ifade örtük çünkü bilim gücü aklın hizmetine sokar asya'da ilk Müslüman orduların ve bu büyük Atilla ve Cengiz Han kasırgalarına benzer barbarlığın unsurları bulunmaktadır ancak bilim onların yolunu tıkar şöyle bir şey var diyor bizim karşımızda verdiği örnek o kadar dipten veriyor ki aşağıdan ilk Müslüman topluluklar da hani orada bir medeniyet var ve Map dışından barbarlar girdi kim işte Cengizhan işte onun şeyine göre başka kim vermiş atilla mesela Map dışından barbar girdi asya'da diyor buna benzer unsurlar var ki biz buraları sömürgeleştirdik hadareti kurduk ama map dışından birileri gelebilir yani Dotraki istilasına uğrayabiliriz diyor ancak bilim onların yolunu tıkar bilim bunun için kullanılır mı kullanılır bir silahtır değil mi map'in istila edilmesini engellemek için bilim yolunu tıkar eğer Ömer ve Cengiz Han iyi topçu birlikleriyle karşılaşsaydı çöl sınırlarının ötesine geçemezlerdi yani bizim endüstriyel askeri bilimsel üretimimizin maksadı ne bizden almasınlar statiko tepe biz varız aşağıdan biri gelip almasın bilimi de bunun için kullanırız kültür bunun için kullanılır mı böyle düşünen bir adam tarafından kullanılır zaten bunun için inşa edildi 19 yüzyılda kişi kendisini rastlantısal saptamalarla sınırlandırmamalıdır çok eski zamandan beri ateşli silahlara karşı çok şey söylendi ama yine de medeniyetin zaferine çok katkıda bulundular mesela Kızılderili katliamı gibi değil mi işte Çin'i vurmak gibi gerçekten medeniyetin medeniyet burada ne batının sömürgesi bence ki ben ikna oldum bilim iyidir neden bizi map dışındakilerden korur o tek başına onunla kötülüğe karşı mücadele etmek için insana destek sağlar kötülük ben olmayan bak cümlelerin anlamları o kadar net ki aslında nihayetinde yalnızca ilerlemeye hizmet eder ilerleme benin daha da güçlenmesi buna hizmet eder dolayısıyla senin Türkiye'deki ilerlemeciliğin falan filan bu bizim ilerlememiz değil aslında ne yapıyor biliyor musun dotrak'nin içinden şu anlatı dotraki ordusunun içerisinden kendi ordusuna adam katmaya yarayan bir anlatı başka hiçbir şey yaramaz Türkiye'de ya Türk intelijansın başka bir hizmeti olmadı zaten buradan adam aldı bunlar Dotrakilerdi batı medeniyetinin içine kime karşı dotrakilere karşı yine savaşacak nihayetinde yalnızca ilerlemeye hizmet eder yani insanlığa saygı ve özgürlükten ayrılmayan gerçek bir ilerlemeyi kastediyorum peki bu ilerlemede saygı ve özgürlük İslam'a ait olabilir mi bir gün asla bu bir yok etme anlatısı aslında çok kibar söylenmiş hani bir İngilizin küfretmesi tarzında çok kibar ve nazikçe söylenmiş bir yok etme şeyi bu aslında ki bu Dünya Savaşı'a falan da o süreci canlandırdı bu anlatı bunu kurdu şimdi bu Renan'ın metni aslında çok garipsediğimiz bana garip gelen bir metin değil bu benim çok alışkın olduğum tipik oryantalist anlatı daha ilginç olanı Efgani'nin ve Namık Kemal'in cevapları muazzam bir video oldu ya şu an daha yeni başlıyoruz bugün konuşacağımız ikinci metin yani şu an aslında sadece bir giriş yaptık zemin attık şaşırtıcı hiçbir şey yok ama şaşırtıcı bir video olacak ikincisi Efgani'nin metni.