Prof. Dr. Mehmet Fuat Köprülü (1890-28 Haziran 1966)
Osmanlı
dönemi Klasik Türk Edebiyat çalışmaları daha çok divan tertibi, mesnevi ve
tezkire telifi ve şerh etme merkezli gelişmiştir. Metinlerin sistematik analizinden
ziyade, bütüncül bir kavrayışla tasnif ve tahlile gerek duyulmadan ele alınmış
olması, bu eserlere başvurmayı ve kullanmayı zorlaştırmıştır.
XIX.
yüzyılda başlayan sistematize etme geleneği, XX. yüzyılda gelişerek ve
genişleyerek devam etmiştir.
Genel
olarak Türk edebiyat tarihini, modern metotlarla ele alan ilk şahsiyettir.
Önceleri, Yeni Mecmua, Millî Tetebbular, Türkiyat Mecmuası ve Türk Yurdu gibi
dergilerde yayımladığı yazılarla, edebiyat tarihi usulünü ve bunun
uygulamalarını gösteren Köprülü, “Edebiyat Tarihinde Usul adlı makalesi ile
Fransız ve İngiliz edebiyat tarihçiliğini Türk edebiyatına uyarlama gayreti
gütmüştür. Makale veya kitap şeklinde yaptığı çalışmaların biraraya
getirilmesinden oluşan Edebiyat Araştırmaları [1966, 1986] adlı kitabında, bir
organik bütünlük olmamakla beraber, “Edebiyat Tarihinde Usul” başlıklı
makalesinden başlayarak, “Türk Edebiyatı’nın Menşe’i”, “Ozan”, “Bahşı”,
“V.-XVI. Asırlarda Türk Şâirleri”, “Sazşâirleri: Dün ve Bugün”, “Türk
Edebiyatında Âşık Tarzının Menşe’ ve Tekâmülü”, “Türk Edebiyatı’nın Ermeni
Edebiyatı Üzerine Te’sirleri”, “Millî Edebiyat Cereyanının İlk Mübeşşirleri”,
“Aruz”, “Türklerde Halk Hikâyeciliğine Âit Maddeler: Meddahlar” başlıklı
yazılarında Türk edebiyatı çalışmalarına sistematik katkı yapan değerli
tespitlerde bulunmuştur. Köprülü, dönemler, terimler, eserler, şahsiyetler ve
metinlerin filolojisi ile ilgili tespitlerini Türk Edebiyatı Tarihi (1920,
1921, 1926, 1980) adlı eserinde biraraya getirmiştir. Türk Edebiyatında İlk
Mutasavvıflar (1918, 1976, 2003) adlı eserinde de, edebî şahsiyetin oluşumunu ve
kültür içindeki yerini ve tesirlerini tespit etmek amacıyla Hoca Ahmed Yesevî
ve Yunus Emre’yi incelemiştir. Köprülü, “eserden müessire anlayışı”nın
Türkiye’deki kurucusu olmakla beraber, edebiyat tarihçiliğinde ve
incelemelerinde, metnin kültür tarihindeki yerini belirleme yoluna, edebiyat
dışı unsurlara da müracaat ederek gider. Doğrudan yapılan metin incelemeleri
yerine, eser, dönem veya edebî şahsiyetlere, genel değerlendirmeler
çerçevesinde bakan Köprülü, çalışmalarında sentetize sonuçlara ulaşır. Onun
için metin, toplumun sosyal, siyasî ve ekonomik durumunu anlamak için ancak bir
vasıtadır.
Nâmık
AÇIKGÖZ, Klasik Türk Edebiyatı
Çalışmaları: Metotlar ve Ekoller, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Cilt
5, Sayı 9, 2007, 19-46.