Nabizade Nazım etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Nabizade Nazım etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

Karabibik Romanından Parçalar (Nabizade Ahmet Nazım)


Nabizade Nazım, 1890 yılında natüralist bir yaklaşımla kaleme aldığı uzun hikaye formundaki ilk köylü romanı Karabibik’i yazmak için Kaş’ta altı ay kalmıştır. Görevli olarak gittiği Kaş’ta gözlemleyip anlattığı mekan, kişi ve olaylar hem başarılı hem de bugünkü Kaş coğrafyasıyla örtüşmektedir. Gözlem yapmadan kaynaklardan hareketle gerçekçi romanlar yazılabileceğini düşünen Ahmet Mithat Efendi’nin aksine romanı için gözlem yapmaya giden Nabizade Nazım’ın mesaj verme kaygısı yoktur ve Anadolu köylüsünü anlatmıştır. Bu haliyle Ebubekir Hazım Tepeyran (Küçük Paşa) , Yakup Kadri (Yaban) gibi yazarlar için köy romanı yolunu açmıştır. Köy, köydeki kişiler, köylünün ilişkileri, köy kültürü… için romandan bazı bölümler:

 “… Ayağındaki iri, kalın pençeli, sökük yemenileri kemal-i zahmetle sürüklemekte, lime lime, rengi cinsi belirsiz, muhtelif renkte yamalı dizliğinin deliklerinden iç donunun toprak rengine nail olan rengi görünmekte, bir eski istibdal neferinin kim bilir kaç sene evvel hediyesi olmak üzere malik olduğu ceketi, tutar giyilir yeri kalmadığı hâlde ve bedenini ihatadan âciz kalmakla beraber yine sırtında bulunmakta; bu ceketin altında kirli gömleğinin göğsü, yakası büsbütün açık kalarak kayış gibi sert ve siyah olan vücudunun göğüs ve bağır kısımlarını hep açıkta bırakmakta idi. Çenesinde beyazlı siyahlı olmak üzere ispat-ı vücut eden tek tük kıllar, dik ve seyrek bıyıkların da inzimamıyla müdevver, gayet esmer, ufarak gölü olan çehresinin heybetini artırmakta ve bu heyet-i acibe insanda tuhaf bir korku uyandırmakta idi.”


 “… Otuz iki dönüm tarlası olanların da el ayası kadar toprağa göz dikmesi münasebetsiz değil mi ya? Kendisi şu kadarcık tarla sayesinde ancak akşamları bir kaşık sıcak çorba içecek kadar mal kaldırabiliyor. Elinden bu da çıksın da açlıktan mı ölsün? Zaten Yosturoğlu’nun babası da bu toprak hırsından ölmemiş miydi? O vaktin behrinde de babası himdi kendisi gibi ötekinin berikinin damına, tarlasına göz koya koya herkesin canını yakmıştı.”

“Güneş ufk-ı şarkîyi teşkil eden tarafta, güya denizden çıkıyormuş gibi Bahr-i Sefid’in donuk, durgun sathından doğru yükselmekte idi. Temre ovası gecenin ayazı içinde uyuşmuş çilenmiş kalmış iken güneşin henüz mail ve zayıf olarak intişar eden şuaatının tesiratı sayesinde ısınmaya başlamıştı. Arkada Mira silsile-i cibalinin sekiz yüz metre rakımı bile tecavüz eden sivri, çıplak tepeleri kar ile mestur bulunmakta idi. Mevsim şubat iptidaları olup Karabibik’ten evvel davranmış olanların tarlalarında yarım karış kadar yemyeşil ekinler baş kaldırmış idi.”

“Herkes işinin başına gitti. Karabibik harımını ikmal ile uğraşmakta idi. Fakat şu öküz hesabı bir türlü zihninden çıkmıyor idi. Koca İmam’dan gündeliği yarım mut zahireye istiare ettiği öküzler gibi bir çift öküze kendisinin dahi malik olması halindeki saadetini düşünmekte idi. Ah bir çift, bir çift! Bu hayvanları ne kadar sevecek idi. Yazın yaylaya çıkarken eskisi gibi ‘malsız’ olarak gitmeyecek, bir çift güzel öküzü önüne katarak köy halkının arasında sevincinden şarkı ünleye ünleye yürüyecek idi. Bu saadetin hülyasına dalmış olduğu cihetle işinde makine gibi habersiz devam etmekte idi. Fakat ufk-ı hayalâtı üzerinde bir karaltı peyda oldu:
Para! Bunun için yirmi mecid olsun lazım idi. Ah bu yirmi mecidi nereden bulmalı? Tüccar Anderya’ya koşmalı. Fakat Anderya’ya olan borç da çoğaldı. Daha geçen gün herif bir salkım çetele gösterdi. Çetele artıyor. Lâkin çare yok bu isteği de yerine getirmeli. Günde yarım mut bu!”

“Karabibik bir çift satın almayı zihnine koymuş, karar vermiş gitmiş idi. Fakat şimdi mesele öyle bir çift bulmakta idi. Karabucak köylü Durali üç öküzden fazla olanını satmak istiyordu. Fakat bu da pek zayıf idi. Bir deri bir kemik; hem de on iki mecid istiyordu.

Kadıkum köylü Sarı Ali kızı Ayşe’nin de satılık bir hayvanı vardı, ama bu da hasta idi. Termeli Andanoğlu’nun öküzleri ise pek yavuz, ama pek tuzlu: Çiftine otuz bir mecid istiyordu. Ni hâl etmeli?

Karabibik bu meseleyi zihninde evirip çevirmekte ve fakat hiçbir hâl-i sahih bulamamakta idi. Bir taraftan da Anderya’daki çetelelerin yekûnunu toplamaya çalışıyordu. Bilemem bundan kaç gün evvel yarım okka yağ için Anderya’nın mağazasına gittiği zaman bilmem ne kadar çentik saymıştı. Kırk mı elli mi bilemiyorum gayrıkim. Ah hocalar gibi yazıp okuma bilmemek ne kadar fena. Mah işte ne kadar borç vardır insan bilmez ki; keşki kızan iken mektebe gitseydi! O vaktin behrinde de köyde bir hoca var mıydı ya!


“Bütün mutluluğu karnının doyması ve üremeye yöneliktir. Bunları sağlayacak araçlara ulaşması ise ancak para ile mümkün olduğundan tefecilerin elindedir. Karabibik eserin sonunda isteklerine kavuştuğu için mutludur. Benzer sıkıntıları bir yıl sonra yaşayacağını da hatrına bile getirmez.”

“Karabibik’in girdiği yer kerpiç şeklinde çamur parçalarından teşekkül etmiş dört duvar arasında sıkışmış sekiz arşın boy, beş arşın en ve üç arşın yükseklikten ibaret bir mahallin üstü hâl-i tabiîsinde çam gövdelerinden mürekkep çatı üzerine bir karış kalınlığında yağlı toprak çekilmekten ibaret bir sakf ile örtülmüş ahır gibi yer odası idi. Pencere namına hiçbir deliği olmayıp hava ve aydınlığı sade duvarın birisinde ocak namıyla açılmış olan geniş, isli, kurumlu bir büyük delikten almakta idi.

Bu ocağın güya bacası olan dört kerpicin irtifaı, hasıl olan dumanı çekemediğinden ve hele lodos havalarda şu karanlık, rutubetli, dar ahırın içi ocakta yanan pırnal ve çam dallarının kesif, pis kokulu dumanıyla boğulur kalırdı. Bu duman tavanın kütüklerini simsiyah etmiş, duvarın topraklı cidarlarını kalın bir kurum tabakasıyla setreylemiş idi.
Odanın zemini adî kuru toprak olup şurasına burasına Karabibik’in kim bilir kaçıncı karın akrabasından beri tevarüs edegelen fersude, renksiz bir iki kilim parçası atılmış, bir köşeye bir iki kırık, murdar toprak çukal, bir iki tahta kaşık, bir iki tahta tabak, diğer bir köşeye içi yayla unu ile dolu bir kavanoz, darı unu ile dolu bir yayık, bir yufka sacı, bir sacayak, yağ, pirinç gibi bazı erzak kapları filân yığılmış idi. Ocağın karşısındaki duvar tarafında da iki ot yatağı, iki yün yastık, iki yorgandan ibaret bir yığın üzerine Huri’nin iki kattan ibaret olan elbisesi darmadağınık bir surette atılmış idi.”


“Akşam üstü Karabibik damın kapısından girdiği zaman kızı Huri tembel tembel uzanıp yatmakta idi. Huri’nin yaşı otuzu geçmiş olduğu hâlde henüz kendisine bir koca zuhur etmemişti. Gayet esmeri gözleri patlak ve çipil, sağ bacağı topal, dudakları küçük, vücudu etine dolgun, ayakları hem iri hem nasırlı, elleri küçük ve nazik, saçları kara ve dizlerine kadar uzun idi. Ahlâk cihetinde ise bazı fezailiyle beraber, birçok da nekayısı mevcut idi; mesela gayet tembel olduğu hâlde, gayet merhametli idi. Kibri epeyce ziyade, cahil, odun gibi kaba ve fakat çocuklara muhabbeti ziyade idi. Bu hâl ile bir dikkatli valide olmaya müstait ve kabil idi.


“Karabibik’in girdiği yer kerpiç şeklinde çamur parçalarından teşekkül etmiş dört duvar arasında sıkışmış sekiz arşın boy, beş arşın en ve üç arşın yükseklikten ibaret bir mahallin üstü hâl-i tabiîsinde çam gövdelerinden mürekkep çatı üzerine bir karış kalınlığında yağlı toprak çekilmekten ibaret bir sakf ile örtülmüş ahır gibi yer odası idi. Pencere namına hiçbir deliği olmayıp hava ve aydınlığı sade duvarın birisinde ocak namıyla açılmış olan geniş, isli, kurumlu bir büyük delikten almakta idi.

Bu ocağın güya bacası olan dört kerpicin irtifaı, hasıl olan dumanı çekemediğinden ve hele lodos havalarda şu karanlık, rutubetli, dar ahırın içi ocakta yanan pırnal ve çam dallarının kesif, pis kokulu dumanıyla boğulur kalırdı. Bu duman tavanın kütüklerini simsiyah etmiş, duvarın topraklı cidarlarını kalın bir kurum tabakasıyla setreylemiş idi.
Odanın zemini adî kuru toprak olup şurasına burasına Karabibik’in kim bilir kaçıncı karın akrabasından beri tevarüs edegelen fersude, renksiz bir iki kilim parçası atılmış, bir köşeye bir iki kırık, murdar toprak çukal, bir iki tahta kaşık, bir iki tahta tabak, diğer bir köşeye içi yayla unu ile dolu bir kavanoz, darı unu ile dolu bir yayık, bir yufka sacı, bir sacayak, yağ, pirinç gibi bazı erzak kapları filân yığılmış idi. Ocağın karşısındaki duvar tarafında da iki ot yatağı, iki yün yastık, iki yorgandan ibaret bir yığın üzerine Huri’nin iki kattan ibaret olan elbisesi darmadağınık bir surette atılmış idi.”

 “… Hele Huri tembel olduğu kadar obur idi. Üç tane yufkayı peşkir gibi katmer katme bükerek birbiri üzerinde önüne yığmış, pilav çukalını da kendisine doğru pek ziyade çekmiş idi. El kadar bir yufka parçasını avurduna tıkadıktan sonra iki kaşıklık kadar pilavı da birlikte yutmaya çalışırdı.”
“Huri bu fikre pek iştirak edemiyor idi. Fakat bir erkekten daha iyi düşünebilecek değil a. Belki babası daha akıllıdır.”

 “ ‘Kaş’a çağrılmak’ köylüler için mezara çağrılmaktan beter gelir. Çünkü Kaş’a çağrılmak demek merkez-i kaza olan Kaş’ta mahkemeye davet olunmak demek idi. Tüccar alacaklarını istifada biraz müsamahalı davranırsa mahkeme vazifesini günü gününe ifa eder. Hem de oraya kadar sürüklenmek, hanlarda birçok masraf etmek, günlerce işten güçten kalmak köylülerin gücünü yıldırır.”

 “… Henüz uyku sersemi bir kadın avluda sabah tuvaletini yapmakta idi. Tombul, orta boylu, ablak çehreli, sarı saçlı güzelce olan bu kadın Linardi’nin karısı Eftelya idi. Karabibik’i görnce sırıtarak bağırdı ki:
—Ne ister Karaböbrek?
Karabibik yılıştı. Ağzı kulaklarına değecek derecede sırıtarak dedi ki:
—Seni görmee geldim.”

“Dih… Ha gözüm ha. Çic çic çic çic!.. Yürrüüü! Hööt!.. Dah dah!..
Karabibik birinci dönümü bitirmek üzere idi. Sağa sağa kaçmaya çalışan ‘Benekli’ yi öğendirenin burnuyla yola getirmekte idi. Yüreğinde bir sevinç duymakta idi. Sabanın sapına kemal-i gurur ile sarılarak kuvvetli demirin açtığı çığır üzerinde ağır hatveleriyle yürümekte idi.
Harımın yanına kadar yaklaştı. Hayvanları harmanlayıp ikinci dönüme geçti. Hem yürüyor hem şarkı gibi bir şey mırıldanıyor idi: Bas gidelim, yavrum da bas gidelim!”

Kaynak: (Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili Ve Edebiyatı (Yeni Türk Edebiya Anabilim Dalı Nâbi-Zâde Nâzım Hayatı, Sanatı, Eserleri Yüksek Lisans Tezi Hande Akdağlı Ankara-2009)



Nabizade’nin Karabibik Ön Sözü (İlk Köylü Romanı)



Nabizade’nin Karabibik Önsözü (İlk Köylü Romanı)



Tanzimat Edebiyatı Türk Edebiyatı dönemi şiir, roman, hikaye, tiyatroda Fransız edebiyatından yapılan çevirilerin yanında Türk yazar ve şairlerin eserleri açısından da zengindir. Türk edebiyatında daha önce bulunmayan tür ve teknikler bu dönemde taklit yoluyla da olsa Türk edebiyatına girmiştir.
Fransız edebiyatından örnekleri inceleyip kendi yorumunu da ekleyerek eser veren yazarlardan biri de Nabizade Nazım’dır. İlk psikolojik romanın ve ilk köy romanının yazarı Nabizade Nazım, 29 yaşındayken 1893’te öldü. İstanbul Nişantaşı’nda doğmuştur. Babası Nabi Bey annesinin ölümünden sonra evlenince onu üvey annesi büyüttü. Kısa ömrüne edebiyat, askerlik ve bilime dair çok sayıda eser sığdırdı. Hoşnişin, Hatıra-i Şebab, Heves Ettim, Yadigarlarım, Mini Mini Yahut Yine Heves, Katre, Mesail-i Riyaziye, Zavallı Kız, Karabibik, Muhtasar Yeni Kimya, Bir Hatıra, Sevda, Seyyie-i Tesamüh, Hala Güzel, Hasba, Mini Mini Mektepli, Esatir, Enginde, Bir Fakir Aile, Aynalar, Zehra…

İlk psikolojik roman denemesi Zehra ve Karabibik’le ilk köy romanının başlamasına ön ayak olan Nabizade Ahmet Nazım, köy hayatını ve köylününün kültürünü başarılı gözlemleriyle aktarmıştır. Realist-natüralist çalışması Karabibik’le Tanzimat dönemi hayaliyyun-hakikiyyun (hayal-hakikat çatışması) çatışmasına cevap vermiştir.

Uzun hikaye tadındaki romanda kısaca, babasından kalan tarlasını Yosturoğlu kaptırmadan kızı Huri'yi evlendirmeye çalışan baba Karabibik'in hikayesi anlatılmaktadır.
 
Hayal-hakikat çatışmasına realist bir romanla katıldığın söyleyen Nabizade Ahmet Nazım, realist romanlarda yer alan fuhşiyat unsurlarının Karabibik’le düzeleceğini belirtir.

Karabibik’in hakiki-realist romana ne kadar katkı sağladığı konusunda hükmü okuyucunun vermesini isteyen Nabizade Nazım, romanın ruhsuz olmadığını, köylülük ve çiftçilik alemlerine yabancı olanların iyi bir fikir edineceğini düşünür.

Roman sonunda bir sözlük de bulunduran Nabizade, köylünün konuşmasını aynen yazarak dile büyük hizmet ettiğini Karabibik ön sözünde belirtir:

KARABİBİK’İN ÖNSÖZÜ

“Kariîme

Hakîkiyyûn mesleğinde yazılmış roman mütâlâa etmemiş iseniz işte size bir tane ben takdim edeyim.

Emile Zola gibi, Alphonse Daudet gibi realistlerin, yani hakîkiyyûnun
romanları hep fuhşiyat ile mâlîdir zannında bulunanlar şu Karabibik’i okudukları zaman zanlarını tashih edeceklerdir sanırım.

Bu gibi romancıların maksatları vukuat-ı beşeriyyeyi sırf nokta-i beşerden
tetkik ve hikâye etmektir. Bunlar bir insan ne gibi hissiyât ve harekâta kâbil ise ona o hissiyât ve harekâtı isnat edip işi hadd-i tabiîsinden çıkarmamak, yani müstait olmadığı havassı insana isnat eylememek isterler.

Vukuata renkli gözlükle bakmazlar, kendi asıl gözleriyle bakarlar. Bu nazarla peydâ edecekleri hükümler sırf zâtî, yani kendilerine mahsus olacağı ne kadar tabiî ise âdetin, tabiatın fevkînde olamayacağından mâkul ve makbul bulunması dahi o kadar tabiîdir.

Bilemem benim şu Karabibik’im ne dereceye kadar hakîkî, yani mâkul bir roman olabildi. O hükmü siz vereceksiniz. Fakat zannederim ki onu şu hâliyle berâber ruhsuz bulmayacaksınız. Romanımın zemînini Anadolu köylerimizden intihapta bir mütâlâam vardır ki, bu da köylülük, çiftçilik âlemlerinin yabancısı iseniz size o âlemler hakkında bir fikir vermiş olmaktadır; vukuatıma zemîn-i cereyân olan yerlerde ahâlinin sûret-i mâişet ve meşgûliyeti hakkında kâfî derecede mâlumat bulacaksınız; lîsanlarına da âşinâ olacaksınız.

Vukuata kendi hissiyât ve mütâlâatını hiçbir vechle katmamak hakîkî romancının vezâif-i esâsiyesinden olmakla hikâye hep o sûrette yürütülmüştür; bulacağınız hükümler ve mütâlâalar hep eşhâs-ı vak’ayı kendi fikirlerince, kendi lîsanlarınca söyletmek kavâid-i mevzuadan olduğu cihetle ben de mükâlematı o sûreti tabiîyesinde zabt ve kaydeyledim; bu sûretle lîsanımıza, edebiyatımıza bir hizmet-i nâcizde bulundum sanırım. Bazı kelimeler için bir lügatçe ilâve ettim.

Benim fikrimce her tarafta ahâlimizin lîsanı tetkik ve cem’ ve telfik olunmalıdır. Bu sûretle lîsanımız kâbil-i ıslâh olur.”

Kaynak: (Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili Ve Edebiyatı (Yeni Türk Edebiya Anabilim Dalı Nâbi-Zâde Nâzım Hayatı, Sanatı, Eserleri Yüksek Lisans Tezi Hande Akdağlı Ankara-2009)



Âşık Ruhsatî Koşmasında İsim ve Sıfat Tamlamaları Tahlili

Sıfat Tamlaması deli gönül Tamlayan: deli (Niteleme Sıfatı) Tamlanan: gönül (İsim) ...