Arapça etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Arapça etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

Arapça, Farsça kalıplaşmış ifadeler (Osmanlı Türkçesinde Sık Kullanılan Arapça-Farsça Kalıplaşmış İfadeler)






barekallah
Allah mübarek etsin. Hayırlı olsun. Mâşallah, aferin, bravo.

mâşâallah, mâşallah
Ne kadar güzel, ne iyi, Allah nazardan saklasın. Allah'ın dilediği olur kelimesinin kısaltılmışı. Beğenme, takdir, övgü, memnuniyet, sevinç ve övgü bazen de sitem için kullanılır.

radıyallahu anh, radıyallahu anhüm/ radıyallahu anke
Allah on/lar/dan razı olsun anlamında dua sözü. / Allah senden razı olsun.

inşâallah, inşallah
Eğer Allah isterse, Allah nasip ederse anlamında temenni, dilek sözü

sübhânallah, sübhanallah, subhanallah, süphanallah, suphanallah
Allah'ı her türlü eksik ve kusurdan uzak tutarım, tenzih ederim anlamında dua, zikir, tesbih sözü

eyvallah
Teslimiyet ve tasdik ifadesi için kullanılır ve "Allah razı olsun. Peki, tabii, öyle olsun. Allah'a ısmarladık." anlamlarında kullanılır. Haktandır, hakla kabul ettik anlamlarında memnuniyet ifade eder.



evvel allah, evvelallah, evelallah
önce Allah, Allah'ın izniyle; elbette, kesinlikle

maâzallah, maazallah
Allah korusun, Allah esirgesin, Allah göstermesi anlamında kullanılır.

vâ-hayfâ
yazık, ne yazık ki, eyvah

Hasbunallah, hasbunallahu ve ni'mel vekil ni'mel Mevla ve ni'me'n-nasîr
Anlamı şudur:  “Allah Teala, bize yeter, O ne güzel vekildir. Ne güzel Mevla ve ne güzel yardımcıdır.” İçinden çıkılmaz dertler ve sıkıntıların çözümü için edilen dua.

neûzübillah, neuzübillah
Zor bir durumda kalınca Allah'a sığınırız anlamında kullanılır.
hasbelkader
kader gereğince, kişinin kendi müdahalesi, gayreti, çabası olmadan

celle celaluhu (c.c.), celle şanuhu 
Allah anıldığında hürmet, tazim, saygı için kullanılır. "Şanı, celali yüce olsun, Allah'ın şanı, celali ne yücedir." anlamlarına gelir.

bi'lakis, bi'l-aks, bilakis
Tam tersine, aksine. Söylenenin zıddını söylemek için kullanılır.

bi'l-fi'l, bi'l-fiil, bilfiil
Fiilen, gerçekten, lafta değil, teorik olarak değil pratikte de olan




ya Allah, yallah
haydi; kalk, kalk git

allame, allame-i cihan, allame-i cihan, allameicihan
çok bilen, çok bilgili, çok derin bilgisi olan, vukufiyetli (İlgili deyimler: allame kesilme, allame-i cihan olmak)

aleyhi'r-rahmetü ve'l-gufrân
rahmet ve merhamet üzerine olsun

illâ, illa; illa ki
muhakkak, mutlaka, ille, ne olursa olsun, bilhassa, hele, özellikle, aksi takdirde, aksi halde; -den başka, sadece, ancak


illa'llah, illallah
ancak, sadece, Allah var; bıkkınlık, bezginlik, tahammülün son derecesine gelmek, usanmak anlamlarıyla kullanılır: O ne bela çocuktu; illallah ettik.

velakin, amma velakin
fakat, ama

ma'a-mâ-fih, mâmâfih
durum böyle iken, bununla beraber,

ma'a'l-mecburiye
mecburen

ma'a't-te'essüf
maalesef, yazık ki, esefle

ma'a'l-esef, maalesef
üzülerek, üzüntüyle, maattessüf


ma'a-aile
bütün aile, aileyle birlikte

ma'a-hâzâ
bununla birlikte, bununla beraber

leffen
dürülü ve iliştirilmiş olarak

lâ-yenkatı', layenkatı
durmadan, kesintisiz

lâ-ilaç, lailaç
çaresiz, ilaçsız

aç bî-ilaç, aç biilaç
perişan, gıdasız ve ilaçsız, aç açık

çar-na-çar, çarnaçar
çaresiz, ister istemez, eli mahkum



hah-na-hah
ister istemez

hususa, hususan
özellikle

ale'l-husus, alelhusus
özellikle

ba-husus, bahusus
özellikle

ale't-ta'cil
hemen, geciktirmeden, acil olarak

ale'd-devâm, aleddevam
daima, daimi surette, sürekli

ale't-tafsil, alettafsil
ayrıntılı olarak

ale's-sabah, alessabah
sabahleyin, sabah üzeri

ale's-seher, alesseher
seher vakti, sabahleyin

an-kadîmi'l-eyyam, an kadimileyyam
eskiden beri, geçmişten bugüne

an-karib, ankarib
yakından, çok zaman geçmeden, hemen

ber-tafsil, bertafsil
ayrıntılı olarak

ale'l-umum, alelumum
tümüyle, hep, bütün

an-be-an, anbean
gittikçe, an an, yavaş yavaş

hod-be-hod
kendi kendine

ca-be-ca
yer yer

mû-be-mû, mubemu
inceden inceye

evvel-be-evvel
her şeyden önce, evval, ilk önce

gün-be-gün
günden güne, gün gün, devamlı

yemnen-fe-yevmen
günden güne, gittikçe

dem-be-dem, demâdem, dembedem
devamlı, dembadem, zaman zaman

demâdem, demadem
her vakit, daima, her an



güya, gûya
sanki

be-gayet, begayet
son derece, hayli

ber-minval-i muharrer
yazıldığı üzere, yazıldığı şekliyle

ber-mutad, bermutad
alışıldığı üzere, bilindiği haliyle

ber-vech-i tahmin
tahminen

bi-avnihi te'ala, bi avnihi teala;
Allah'ın yardımıyla

bi-inayeti'llahi te'ala, biinayetillah
Allah'ın yardımıyla

bi-tevfik-i teala, bi tevfik-i teala
Allah'ın yardımıyla

bi-aynihi, biaynihi
aynen

bi-hakkın, bihakkın
hakkıyla, tamamıyla

bi-gayr-i hakkın, bigayr-i hakkın
Haksızca, haklı olmadığı halde

bi'l-aks, bilakis
aksine, tersine, tam tersi

bi'l-beyan
beyanla, bildirerek

bi'l-etraf
taraflıca, ayrıntılı olarak, bütün yönleriyle

bina'en, binaen
-den dolayı, -den hareketle


bi't-tab', bittabii
doğal olarak, tabiatıyla, tabii olarak

bi't-tahkik, bittahkik; bi't-tetkik, bittetkik
araştırarak, araştırılarak

bi't-tahvil, bittahvil
döndürülerek, çevrilerek

bi't-tanzim, bittanzim
düzenlenerek

bi'z-zarure, bizzarure
zaruri olarak, mecburen

bi't-tecribe, bittecribe, bittecrübe
tecrübeyle, tecrübe yoluyla, tecrübeyle elde edilmiş

bi't-takdim, bittakdim
sunularak, arz edilerek

bi'-tamam, bittamam
tamamıyla, tamamen

bi-vech, bivech
sebepsiz

ez-cümle, ezcümle
bu cümleden olarak, örnek olarak, hassaten, özellikle

ez-can u dil
içten gelerek, candan ve gönülden

ez-ser-i nev
yeni baştan, yeniden

fi'l-asl, filasl
aslında, gerçekte, doğrusu

fi'l-hakika, filhakika
gerçekten

fi'l-vaki', filvaki
gerçekte, hakikaten


imdi, imdü
artık, şimdi, öyleyse

ke-en-lem-yekûn, keenlemyekün
hiç yokmuş gibi

ke'ş-şemsi fi-vasati'n-nehar
gün ortasındaki güneş gibi, gün gibi (açık)

keyfe ma-yeşa, keyfemayaşa
dilediği gibi

külliyen
tamamen, büsbütün

lâ-ale't-tayîn, lalettayyin
rastgele

binâ'en, binaen
dayanarak, -den dolayı (Senin verdiğin bilgiye binaen...)

bina'en aleyl, binaenaleyh
bundan dolayı, bunun üzerine

icâleten, mu'accelen; icaleten, muaccelen
hemen, acilen

ahiren
son olarak, en son olarak

müceddeden
yeniden, yeni olarak, ilk defa, yeni baştan, tekrar

tebdilen
değiştirerek, değiştirilerek

teberrüken
uğur ve bereket olarak

zeylen
ek olarak

mücerred
sadece, yalnızca

nihayetü'l-emr
işin sonunda, nihayet

pey-a-pey
birbiri ardınca

ruz-be-ruz
günden güne, gitgide

be-heme-hal, behemehal
her halde, mutlaka, ne olursa olsun, elbette

be-her-hâl, beherhal
her halde, mutlaka, behemehal


refte refte
gittikçe, gitgide, yavaş yavaş, azar azar

yegan yegan
teker teker, birere

yegane
biricik, eşssiz, müstesna, bir gibi

ba'dehu, badehu
ondan sonra, daha sonra, peşinden, devamında, sonra

ba'de'l-yevm
bundan sonra, artık

ba'demâ, badema
bundan sonra, artık, bundan böyle

ba'de'n-nazar, badennazar
bakıp gördükten sonra

ba'de's-sübut, badessübut
sabitleştikten sonra, belli olduktan sonra, kesinleştikten sonra

ba'de-ez-an
ondan sonra

ba'de-ez-în
bundan sonra

el-yevm
hâlâ, bugün

hâliyâ, haliya
halen, halihazırda, bugün, hâlâ

el'ân, elan
şu anda, halen, şimdi

anifen
demincek, az önce

bağteten
aniden

hemvâre
daima, her zaman, devamlı olarak

çend; çend ruz zarfında
birkaç; birkaç gün içinde

çend-ân, çendan
o kadar, o derece

der-'akab, derakab
ardından, akabinde, peşinden

müteakiben
takiben, peşi sıra, ardından, akabinde


inde'l-icab, indelicap; lede'l-icab, ledelicap; inde'l-iktiza, indeliktiza; lede'l-iktiza, ledeliktiza
gerektiğinde, icap ettiğinde

min ba'd, minba'd
bundan sonra

mukaddemce, mukaddema; sâbıkâ, sabık, sabıkan
önce, evvel; önceden, evvelce

ruz u şeb, rûz u şeb
gece gündüz, daima, sürekli, devamlı

sal-be-sal
yıldan yıla

vaktâ, vakta, vakta ki
ne vakit, o zaman, ne vakit ki


alâ kavlin
iddiaya göre

def'a-be-def'a
defalarca, defeatle, çok defa, çok kere

bi'd-defe'at, biddefaat
defalarca, birçok kere, çok defa

bi'l-külliye, bilkülliye, külliyen
büsbütün, tamamiyle, tümüyle

ahsent, ahsentü
güzel, aferin, harika, pek iyi, pek güzel, bravo


Bugünün dolandırıcıları eskinin zarfçıları





Son zamanlarda telefonla insanları dolandırma haberler çok fazla gündeme geldi. Birçok mağdur olmasına rağmen mağdurlar ordusuna yenileri eklenmeye devam ediyor. Dolandırıcılık bazen teknoloji kullanılarak (hekırlık) yapılıyor. Ama bazen de insanların gözünün içine baka baka, yalanla dolanla devam ediyor dolandırıcılık. Dolandırıcılar o kadar hızlı biçimde zamana ayak uyduruyor ki şaşmamak elde değil: Kapıdan satış dolandırıcılığı, polis/asker olarak kendini tanıtma, bankada şüpheli işlem numarası, terör mağduru…

İnsanların haksız yoldan kazanç elde etmesi yeni değil. Yazıda kavram ve deyim olarak Türkçede el çabukluğunun ve göz bağcılığının hikayesine göz atılacak.

“Zarf” kelimesi Arapçadan dilimize geçmiş. Kılıf, sarma anlamlarındaki bu isim Türkçede mektup benzeri kağıtların içine konulduğu kağıttan kap, kese anlamında kullanılır. İçine fincan, bardak konulan metal kaplara da zarf denir. Kelime bir dil bilgisi terimi olarak da fiilin, sıfatın ve fiilimsinin zaman, yer, ölçü, niteliğini ifade için kullanılan belirteç anlamıyla kullanılır. Yazı dedemindili blogspot com a aittir.

Zarf’tan türeyen “zarfçılık”  daha çok argoya ait bir söz olarak kullanılır. En kısa tabiriyle el çabukluğuyla insanların parasını, malını çalmaktır. Sokaklarda iskambil kağıtlarıyla veya başka yollarla insanları dolandırma, papelcilik gibi anlamlara gelir.

Zarfçılık yapmak için insanlarla iletişim kurmaya “zarf atmak” denir. Dolandırılıcılığa, para çarpmaya hazırlık için yapılan işler zarf atmak kabilindendir. Bu bazen bir söz, bazen davranış, bazen el çabukluğu olabilir. Ancak zarf atılan için kötü bir durumdur. Bu deyim aslında çok iyi bildiği bir şey hakkında karşıdakine sorular sormak demektir. Muhatabı saf yerine koymak zarf atmanın temel hareket noktası olsa da, hırsızlık, dolandırıcılık dışında bazen muhatabın gerçek duygu ve düşüncelerini öğrenmek, öğrenebilmek amacıyla da kullanılır.

Böyle bir dolandırıcılık hikayesini Ferit Devellioğlu, Türk Argosu adlı kitabında (sayfa 33) anlatır. 1952 yılında Vatan gazetesinde olayı anlatan Mehmet Yanık’tan aktaran Devellioğlu, zarfçılığa haybecilik, tuzağa düşürülecek adam anlamlarını yükler ve olayı şöyle anlatır:


Yalnız olarak geçen bir haybeci, (bu kelime meslek argosunda "tuzağa düşürülecek adam" anlamına gelir), uzaktan dikizlenir ve görebileceği tenha ve uygun bir yere, içinde bir miktar para bulunan bir zarf, belli etmeden bırakılır. Haybeci zarfı alır, içine bakar veya bakmaz, cebine yerleştireceği sırada bir kişi heyecan ve telaşla zarfı alanın karşısına dikilir:-"Kardeşim, ne zamandan beri arıyordum, o bulduğun para benimdir, alnımın teriyle kazanmıştım; helal paradır vesselam!”der. Parayı bulan saf adam sorar:- Gaç para gaybettin, biliyon mu? Zarfçı, mesleğinin icabı olarak, zarfta bulunan paradan bir miktar fazla söyler. Olurdu, olmazdı, fazla idi, eksik idi derken, aralarında hafif yollu bir ağız dalaşı başlar. Tam o esnada karşıdan birisi söker. Bu adam zarfçının arkadaşıdır. Fakat dışarıdan karışabilecek durumda olan yabancı bir adam olarak işe karışır. Yarı sert, yarı tatlı bir dille adamcağızın elinden zarf alınır. Para sayılır. Eksik olduğu iddia edilince, haybecinin üstünün, başının ve cüzdanının aranmasına karar verilir. İşte bu aralık bir elçabukluğu ile zavallı adamcağızın cüzdanındaki bankonatlar / banknotlar kalk gidelim olmuş ve yerine çok zaman kağıt parçaları doldurulmuştur.
 Şayet zaman ve zemin müsait ise, zarfçı da, genç dinç ve bir kişi çalışıyorsa, çarığı= (para cüzdanı) uçlanınca Allahını seven tutmasın. Bazan haybecinin üstü aranırken, uygun düşerse, dolu cüzdan boş cüzdanla yer değiştirir. Bütün bu işler korkunç bir elçabukluğu ile görülür. (Mehmet Yanık, Vatan gazetesi, 6.2.1952) .

Zarfçıların bu kadar rahat insanları nasıl kandırdığı başlı başına bir merak ve araştırma konusu yapılabilir belki ama Allah bu insanların şerrinden herkesi korusun.



Elif-i Maksure (Kısa Elif) Elif-i Maksure Örnekleri, Okunuşları, Yazılışları (Osmanlıcadaki Arapça Unsurlar)
























Elif-i Maksure (Kısa Elif- ی). Med harfleri elif, vav, ye’den (ا،و،ی) başka elif gibi uzatan ve elif gibi görev yapan ancak kelimenin sonunda ye (ی) şeklinde görülen eliftir:


Selma
سلمی

Şekva
شكوی
Kübra
كبری

Hatta
حتی
Leyla
لیلی

Kusva
قصوی
Tuba
طوبی

Mücteba
مجتبی
Büşra
بشری

Mürteza
مرتضی
Musa
موسی

Ma’na
معنی
İsa
عیسی

Fetva
فتوی
Mustafa
مصطفی

Vusta
وسطی
Yahya
یحیی

Ukba
عقبی
Takva
تقوی

A’lâ
اعلی

Elif-i maksure kelime sonunda olur. Fetha (üstün) ile harekeli harften sonra sakin olarak gelir. Sonunda kısa elif bulunan isimlere ism-i maksur denir. Kelimenin sonuna zaid olarak gelir. Kelimenin müennes (dişi) olduğunun alametidir.

Elif-i Maksure Örnekleri, Kelimelerin Yazılışları, Okunuşları ve Anlamları
Hazret-i Musa, vasiyet olunan mal, menfaat, Yahudilerin peygamberi, dört büyük kitaptan biri olan Tevrat’ın indirildiği peygamber. Hazret-i Yusuf soyundan, Hazret-i İsa’ya kadar şeriatı devam etmiş, yerini Yuşa peygambere devretmiş peygamber
Musa
موسی
Dört büyük peygamberden biri, Hazret-i İsa, Hıristiyanların peygamberi Hazret-i İsa
İsa
عیسی
Safvet’ten, güzide, istifa edilmiş, has ve seçilmiş, seçkin, arınmış, Hazret-i Peygamber’in bir ismi
Mustafa
مصطفی
Yükseklik, büyüklük, şeref, şan, bahşiş, ihsan ve nimetler, üst, üzere, üzeri, en üstün, en yüce, daha iyi, pek iyi
İtalyanca kelime başına gelip usulünce, tarzınca anlamı katar: alaturka, alafranga
A’la, âlâ
اعلی
Pek aşağı, alçak, en alçak, pek az, pek cüzi, çok yakın, basit, küçük, alçak mı alçak
Edna
ادنی
Dava, teorem, mesele
Da’va
دعوی
Sair, diğer, başkar, gayr, son, sonra, ahiret
Uhra
اخری
Vefa’dan, yeter, yetişir, kafi derecede olan, yeteri kadar, tam, mükemmel
Müstevfa
مستوفی
Beğenilmiş, seçilmiş, ihtiyar olunmuş, makbul, rağbet gören, beğenilen, kendisinden razı olunan, razı olunmuş; Hazret-i Ali’nin lakabı
Murteza, mürteza, murtaza
مرتضی
Adı geçen, kendisine işaret edilen, evvelce ismi geçen, ima edilen, söz edilen, bahsedilen, anılan, adı geçen, önceden bahsedilen
Mumaileyh, mûmâileyh, mümaileyh, müma ileyh, muma ileyh

مومی الیه
Fazla olarak, kadar, bile dahi, hem de, üstelik, hem
Hatta
حتی
Hazret-i Yahya. Zekeriya Aleyhisselam’ın oğlu. Hazret-i İsa’dan önce Hazret-i Musa şeriatıyla amel etmiş, Kudüs’te Musa şeriatı üzere hareket etmediği gerekçesiyle şehit edilmiş peygamber.
Yahya
یحیی
Vikaye’den, Allah’tan korkup emirlere uymak, yasaklardan kaçınmak, bütün günahlardan kendini korumak, yasak ve haram olduğu şüphesi olanlardan kaçınmak, çekinmek; Allah’ın emir ve yasaklarına titizlikle uymak, günahlardan sakınmak,
Takva
تقوی
Daha iyi, birinci, en iyi olan, başta gelen, en uygun, daha iyi
Evla
اولی
Şikayet, sızlanma, acizliğini ve zayıflığını haber vermek,  su kabının ağzını açmak
Şekva
شكوی
Hediye, sakin olmak
Heda, hedâ
هدی
Son derecede bulunan, son, nihayet, son sınır, erişilecek en son nokta; Peygamberimizin devesinin adı
Kusva
قصوی
Müjde, sevinçli, hayırlı haberler, İncil’in bir ismi
Büşra
بشری
Seçilmiş, kıymetli, ihtiyar olunmuş, Resullah’ın Efendimizin sıfatlarından
Mücteba
مجتبی
Aleyhinde dava açılan, dava edilen
Müddea aleyh
مدعی علیه
Anlam, anlam, içyüz, akla yakın sebep, rüya, düş, öz, manalandırmak
Ma’na, mana
معنی
Bir hadise, konuyla ilgili işin ehli olanın İslam Şeriatı’nın o konudaki hükmünü haber vermesi, hüküm, malumat, bilgi
Fetva
فتوی
İlk, birinci
Ula, ûlâ
اولی
Orta, ortası, iç, orta parmak
Vusta
وسطی
Safil’den, daha alçak, adi, günah ve basit işlere mahsus, kılıksız-kıyafetsiz
Süfla
سفلی
Ahiret, öte, öbür dünya, baki olan, ceza, ahiret alemi
Ukba
عقبی

Osmanlıca Kıraat Kitabı – Ahmed Midhat – İstanbul – 1327

Elif-i Maksure ve Hemze’nin yazılışıyla ilgili çok detaylı bilgi için:
http://fasiharapca.com/elif-i-maksure-nedir/301862

Âşık Ruhsatî Koşmasında İsim ve Sıfat Tamlamaları Tahlili

Sıfat Tamlaması deli gönül Tamlayan: deli (Niteleme Sıfatı) Tamlanan: gönül (İsim) ...