İştikak sanatı nedir?

Aynı kökten gelen kelimelerin bir arada kullanılmasına denir. Aşağıda verilen iki kelimenin zaid harfleri atıldığında geriye kalan harfleri d-b-r 'dir.

     

(تدبیر)	tedbir
(ادبار)	idbar

Aynı şekilde aşağıdaki kelimler arasında da iştitak vardır:

mihnet-imtihan

Tevbe ve nevbetin yuvarlaklaşması

Türkçede a, e, ı, i ünlüleri düz ünlüdür. Bu ünlüler bazen dudak ünsüzü f, p (sert), m, v, b (yumuşak) ile aynı kelimede bulunduklarında, yuvarlak ünlüye (o, ö, u, ü) dönüşebilir. Buna yuvarlaklaşma denir.

nevbet-nöbet
tevbe-tövbe

Tali'in talih'i ya da Ayın'ın H sesine dönüşmesi

Türkçeye Arapçadan geçen tali' kelimesinin son harfi "ayn", "h"ye dönüşür. Benzer bir kullanım tama'-tamah, meta'-matah, sema'-semah arasında olur.

Tali’:

Doğan. Tulu' eden.

Kısmet, kader, baht.

Nişangâhın arkasına düşen ok.

Yeni hilâl.

talih: Şans
"Benim küskün talihimin bana verdiği ızdırap yeter." - E. İ. Benice

tama’: Hırsla istemek. Doymazlık. Aç gözlülük. Çok isteme.

tamah: gözü doymama, açgözlülük, mal edinme tutkusu.

açgözlülük etmek, açgözlü davranmak.

Meta’:

Mal, ticaret malı.

Elde bulunan varlık, sermaye
Örnek: Batıdan aldığımız öteberi arasında en kıymetli meta kendi memleketimizi karış karış dolaşma arzusu olmalıdır. B. R. Eyuboğlu

matah: 

Çok matah ((küçümseme duygusuyla) kimse, mal, eşya vb. için kullanılır.) bir şey sanki... "Kadının çantası da matah bir şey değil zaten."

Sema’: Mevlevi dervişlerinin ney, nısfiye vb. çalgılar eşliğinde, kollarını iki yana açıp dönerek yaptıkları ayin

Semah: Alevi ve Bektaşi topluluklarında yaygın olan ve müzik eşliğinde uygulanan tören nitelikli oyun

Kaynak: Sözlükler

Eski Türklerde Törenler ve Töreni Yönetenler

Eski Türklerde törenler ve törenleri yönetenler:

Törenler: 
Yuğ: (Ölenin hatırasını yaşatacak şiirlerin okunduğu ölüm törenlerine denir.)
Şilan: (Din, sihir içerikli toplantılar için kullanılır.)
Sığır: (Av Töreni-Hükümdarlar övülür, kahramanlık hikayeleri anlatılır:)


Töreni yöneten / idare edenler:
Tunguzlar: Şaman
Altay Türkleri: Kam
Yakut Türkleri: Oyun
Kırgızlar: Bahşı
Oğuz Türkleri: Ozan

Ozan, Şaman, Kam, Oyun, Bahşılar; sihir, efsun, müneccimlik, hekimlik, tanrılara kurban kesme, kötü ruhları kovma gibi işlerin yanında şiirle uğraşan insanlardır.

Şiir (nazım-manzum) mi, düz yazı (nesir-mensur) mı?

Tîz ferâmuş olur nesr sühân
Nazm ammâ ki ider devr-i dehen
Nâbî (ö.1712)

(Mensûr söz çabuk unutulur/ ama manzum söz dilden dile dolaşır.)

Türk Edebiyatı ve Türk Tarihi birleşirse

Şerit halinde Türk edebiyatı ve tarihi için tıklayınız.

Osmanlıca / Osmanlı Türkçesi / Türkçedeki çoğul yapılar

Osmanlıca / Osmanlı Türkçesi / Türkçedeki çoğul yapılar

Osmanlı Türkçesinde ve günümüz Türkçesinde Türkçe çoğul yapma biçimi dışında farklı çoğul yapma biçimleri kullanılmıştır ve kullanılmaktadır. Farklı yoğunluklarda kullanılsalar da Türkçede kullanılan çoğul yapıları şu şekilde özetleyebiliriz:

	Ek
Türkçe çoğul yapma	-ler,-lar
Arapçadan Türkçeye geçen çoğul biçimleri	Kelimeye ek getirilerek yapılanlar	Cem'-i Mü'ennes-i Sâlim  Dişilik alemeti ek kaldırılır ve sona -ât (ات) eki getirilir	mücevherat, hissiyat, tahsisat,  ifşaat,  tenkisat, hayvanat,  erat tafsilat tahkikat tedkikat malumat ihtimamat müşkülat
		Cem'-i Müzekker-i Sâlim  -în (ين) veya -ûn (ون)	muallimin, muharririn, hulefa-i raşidin kariin
	Zaid harf getirilerek vezinlerle yapılan çoğullar		ferd-efrad şey-eşya cüz-ecza varak-evrak şair-şuara edip-üdeba vekil-vükela nefis-enfüs
Farsçadan Türkçeye geçen çoğul biçimleri	ان (ân) : Canlı ve canlı özelliği gösteren isimler ve zamanlar için kullanılır. Örnek olarak زن (zan:kadın) -> زنان (zenân) verilebilir Son harf ٥ (he) ise araya گ harfi koyulur. Örnek : بنده (bende:kul) -> بندگان (bendegân:kullar) Son harf ٥ (he) ise ve ها eki geliyorsa kelimenin son harfi olan he harfi yazılmaz. Örnek : لاله(lâle) -> ﻻلها (lâlehâ:lâleler) ان (ân) ekinden önce vav , ye gibi uzun okutan bir harf gelirse bunlar y ve v harfine dönüşürler. آهو (âhû:ceylan)  -> آهوان (âhuvân:ceylanlar), ايرانى(İrânî) -> ايرانيان(İrâniyân) ان (ân) ekinden önce elif (â) gibi uzun okutan bir harf gelirse araya vav veya ye harfi girer. کدا (gedâ:dilenci) - > کدايان(gedâyân:dilenciler) , مهرو (mehrû:ay yüzlü) -> مهرويان (mehrûyân:ay yüzlüler)		mebusan
	ها (hâ) : Cansız isimler için kullanılır (Çok nadir canlılar için de kullanılır). Örnek olarak آب (âb:su) -> آبها (âbhâ:sular)

Osmanlıca çoğulların yapılışı ve örnekler