Sanat, Edebiyat, Dil, Kültür; Osmanlı Türkçesi / Osmanlıca örnek metin ve okunuşları
Oyunlarla Edebiyat: Milli Edebiyat (Çapraz Bulmaca, Test, Kim Milyoner Olmak İster?, Eşleştirme)
Oyunlarla Türk Dili ve Edebiyatı
Oyunlarla Edebiyat: Fecr-i Ati Topluluğu, Sanatçıları ve Topluluğa Bağlı Sanatçıların Eserleriyle ilgili çoktan seçmeli, resimli test
Oyunlarla Edebiyat: Servet-i Fünun Topluluğu, Sanatçıları ve Topluluğa Bağlı Sanatçıların Eserleriyle ilgili çoktan seçmeli, resimli test
Türk Dili ve Edebiyatı Soruları (Osmanlıca, Osmanlı Türkçesi, Orijinal Türk Dili ve Edebiyatı Soruları)
Bu çalışmada, Osmanlı Türkçesinden ve orijinal metinlerden de hareketle Türk Dili ve Edebiyatı sorularına verilmiştir. Soruların cevapları sayfanın devamındadır.
Türk Dili ve Edebiyatı Soruları
1. Aşağıda halk şairleri ve yüzyıllar gruplandırılmıştır. Sizce bu şairler hangi kritere göre tasnif edilmiştir?
|
1. Grup Halk Şairleri |
|
2. Grup Halk Şairleri |
|
|
|
|
|
Gevheri (17) |
|
Köroğlu (16) |
|
Aşık Ömer (17) |
|
Karacaoğlan (16?-17?) |
|
Seyrani (19) |
|
Kayıkçı Kul Mustafa (17) |
|
Bayburtlu Zihni (19) |
|
Dadaloğlu (19) |
|
Erzurumlu Emrah (19) |
|
Aşık Veysel (20) |
2. Aşağıdaki eser kime aittir ve türü nedir?
3. Aşağıda bir nazım şekline ait ifadeler Osmanlı Türkçesiyle yazılmıştır. Sol tarafta yazan bu ifadeler, sağdaki hangi nazım şekliyle eşleştirilebilir?
|
Kaside |
بهی |
|
Gazel |
هی |
|
Koşma |
بره |
|
Varsağı |
|
|
Semai |
|
|
Rubai |
|
|
Mesnevi |
|
4. Türk edebiyatında beyanname yayınlayan ilk edebi topluluk, bu beyannamesini bir dergide yayınlamıştır. Aşağıda görselde bu beyannamenin başlığı ve derginin ismi yer almaktadır? Bu topluluğun adı ve derginin ismi nedir?
5. Aşağıda Türk edebiyatının ilk edebi beyannamesi Fecr-i Ati Encümen-i Edebi Beyannamesi'nde ismi olan şairler yer almaktadır? Bu şairlerin isimleri nedir?
Cevap Anahtarı
1. İlk grupta yer alan şairler halk şair olmalarına rağmen hem hece hem aruzla şiir yazmışlar ve divan şiirinden etkilenmişlerdir. İkinci grupta yer alan şairler ise hece ölçüsüyle yazmışlar ve divan şiirinin etkilerinden uzakta kalmışlardır.
2. (Eserin orijinalinden alınan bölümde yazan: Ömer'in Çocukluğu-Sekiz Yaşına Kadar) Ömer'in Çocukluğu, Muallim Naci'nin ANI-HATIRA türündeki bir eseridir. Muallim Naci'nin (1850-1893) oğlu Ömer’in sekiz yaşına kadar yaşadığı günleri anlatan bir hatıra kitabı olan Ömer’in Çocukluğu, yaşadığı dönemin Osmanlı toplumunun inanç, gelenek, duyarlılıklarını bir çocuk safiyet ve samimiyetinde anlatır. Edebiyat tarihinde çocuklara yönelik yazılan ilk kitap ve güzel kitaplarından biri olan Ömer’in Çocukluğu; Almanca, Çekçe, Rusça’ya çevrilmiştir. Eser, Sümbüle isimli kitabının içinde yer almaktadır.
3. Tabloda (behey, hey, bre) ifadeleri yazmaktadır. Behey, bre, hey gibi ifadeler aşık tarzı halk edebiyatı ürünü VARSAĞI nazım şeklinde geçmektedir.
|
Kaside |
Behey, be hey |
|
Gazel |
hey |
|
Koşma |
bre |
|
Varsağı |
|
|
Semai |
|
|
Rubai |
|
|
Mesnevi |
|
4. İlk görselde Fecr-i Ati Encümen-i Edebisi Beyannamesi ikinci görselde ise sahife 226 Servet-i Fünun numero 977 yazmaktadır. Beyanname sahife 227’de yer almaktadır. Kısaca Fecriati olarak bilinen topluluk Servet-i Fünunculara (1896-1901) tepki olarak ortaya çıktılar. Servetifünuncuların edebiyatı bırakıp fen ağırlıklı dergi çıkarmalarına itiraz eden Fecr-i Ati Encümen-i Edebi topluluğu, daha iyi bir edebiyat ortama oluşturmak için harekete geçtiler. Faik Ali, Celal Sahir gibi isimlerin başını çektiği grup üyeleri, 1909’da ilk toplantılarını İstanbul-Hilal gazetesi matbaasında yaptılar. Ahmet Haşim’in Sina-yı Emel (Emellerin Şahikası, Zirvesi) topluluğa isim olarak uygun görülmedi ve Geleceğin Şafağı/Yarının Doğuşu anlamlarına gelen Fecr-i Ati topluluğun ismi oldu. İsim üzerinde mutabakat sağlanınca 24 Şubat 1910 tarihinde Servet-i Fünuncuların yayın organı Servet-i Fünun dergisinde Türk edebiyatının ilk edebi beyannamesini kamuoyuyla paylaştılar.
5. Fecr-i Ati Encümen-i Edebisi Beyannamesi'de imzası olan isimler ve metinde ismi geçen şair ve yazarlar:
Fecr-i Ati Encümen-i Edebisi Namına Katib Müfid Ratib
Encümenin A'za-i Hazırası:
Ahmed Samim, Ahmed Haşim, Emin Bülend, Emin Lami', Tahsin Nahid, Celah Sahir (Reis),
Cemil Süleyman, Hamdullah Suphi, Refik Halid, Şahabeddin Süleyman, Abdülhak Hayri, İzzet Melih,
Ali Canib, Ali Süha, Faik Ali, Fazıl Ahmed, Muhammed/Mehmed Behced, Muhammed/Mehmed Rüşdü, Köprülüzade
Mehmed Fuad, Müfid Ratib, Yakup Kadri
YUSUF HAS HACİB (1017-1077) VE KUTADGU BİLİG
YUSUF HAS HACİB (1017-1077) VE KUTADGU BİLİG
Balasagunlu Yusuf Has Hacib tarafından yazılmıştır. Eser, Doğu Karahanlı Devleti'nin merkezi Kaşgar'da 1069 (Hicrî 462) tamamlamıştır. Yusuf eserini Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han'a sunmuştur. Hükümdar kendisini "Hâs Hâcib" tayin etmiştir. Kutadgu Bilig "Kutlu Bilgi" anlamına gelir. Eser, Karahanlı Türkçesiyle (Hakaniye-Çağatay) yazılmıştır. Eserde Arapça-Farsça çok sayıda kelime ve Türk halkı arasında kullanılan deyime yer verilmiştir. Didaktik ve bazı bölümleri ansiklopedik bilgiler içeren bir eser olan Kutadgu Bilig’te dünya ve ahiret mutluluğuna götüren yol anlatılmıştır. Toplum hayatındaki bozuklukları düzeltecek, insanı mutlu edecek yolların verildiği eser, devrin hükümdarına öğütler veren bir siyasetname ve nasihatname örneğidir. Alegorik-temsili-sembolik bir mesnevi olan Kutadgu Bilig, 6645 beyit ve 173 de dörtlükten oluşur. Aruzla (fe'ûlün feulün feulün fe'ûl vezni) yazılan ilk Türkçe olan Kutadgu Bilig’te aruz ve hece beraber kullanılmıştır. 88 başlıktan oluşan hikayelerle örülü eserde, monolog ve canlı tasvirler dikkat çeker. Eserde Güntogdı hükümdardır ve hukuku/adaleti temsil eder. Aytoldı vezirdir ve saadeti/devleti temsil eder. Ögdülmiş, vezirin oğludur ve aklı temsil eder. Odgurmış ise vezirin kardeşidir ve akibeti (hayatın sonunu)/kanaati temsil eder.
AHMET YESEVİ (1093-1166) VE DİVAN-I HİKMET
AHMET YESEVİ (1093-1166) VE DİVAN-I HİKMET
Hikmet; bilgece söz, düşündüren
söz, üzerinde düşünülmesi gereken söz gibi anlamlara gelir. Divan-ı Hikmet, 12.
yüzyılda, Hoca Ahmed Yesevi yazdığı “hikmet” adlı
şiirlerin toplandığı kitabın adıdır. Eser didaktik bir yapıya sahiptir.
Manzumdur. Eserde İslamiyet’in öğretileri, dünyanın geçiciliği, ahiretin ve
hesabın varlığı, iyi ve doğru insan olmanın fazileti gibi konular işlenir.
Türk tasavvuf edebiyatının bilinen en eski örneklerini
içeren eser nasihatname/öğüt kitabı niteliği gösterir. Eserde Hakaniye lehçesinin
özellikleri görülür. Arap alfabesiyle yazılan eserde 144 hikmet ve 1 münacaat
bulunur. Eser dörtlükler halinde ve hece ölçüsüyle yazılmasına rağmen bazı şiirler
aruzla ve beyitle yazılmıştır. Hikmetlerde 7'li, 12'li hece kalıpları
kullanılmıştır. Duraklı şiirlerde 4+3, 4+4+4 durakları görülür. İstifham (soru
sorma), telmih (hatırlatma) ve tecahul-i arif (bilmezlikten
gelme) sanatları eserde sık geçen
sanatlardır. Hikmetlerde milli/ulusal ögeler (ölçü, nazım
biçimi, yarım uyak) ile İslamî ögeler (din ve tasavvuf
konuları, yabancı sözcükler) bir arada kullanılır. Eser; Yunus
Emre, Hacı Bektaş Veli, Hacı Bayram Veli gibi mutasavvıfları etkilemiştir.
Eser, tasavvufi Türk edebiyatının ilk ürünü olarak kabul görür. Şair
Hoca Ahmet’e, Yesi şehrinden olduğu için Yesevî (Yesili) denmiştir. Şair 73
yaşında ölmüştür. Babasını yedi yaşında iken kaybeden Yesevi, Buhara’ya giderek
tasavvufu Arslan Babadan ve Şeyh Yusuf Hemedani'den öğrendi. Alperenler,
Horasan erenleri olarak bilinen gruplar, 1071 sonrası Anadolu’ya
gelmiştir. 13. yüzyılda Anadolu'da
görülmeye başlayan Bektaşîlik, Babaîlik, Haydarîlik gibi tarikatlar Yesevîlik
tarikatının kollarıdır. Hacı Bektaş, Sarı Saltuk, Ahi Evren, Ede-Balı,
Geyikli Baba gibi kişiler de Ahmed Yesevî'nin Anadolu'ya gelen halifelerdir. Divan-ı
Hikmet yazmaları 17. Yüzyıla aittir. Ahmed Yesevi, tasavvufi halk şiirinin
öncüsü sayılmıştır. Arapça veya Farsça yerine Türkçeyi kullanan
şair öğretisini "Dört Kapı" (Şeriat, Tarikat, Marifet
ve Hakikat) üzerine kurmuştur.
KAŞGARLI MAHMUT (1025-1090) VE DİVANÜ LÜGÂTİ’T-TÜRK
Divanu Lugatit Türk Mahmud bin El-Hüseyin bin Muhammed Kaşgari tarafından yazılmıştır.
Eserde Türkçe kelimeler Arap alfabesiyle verilip kelimelerin karşılarına Arapça açıklamaları verilmiştir.
Divanu Lugatit Türkte Türklerin yaşadığı bölgeleri gösteren harita
Türklerin sözlü dönemine ait ürünlerin bir kısmı Divanu Lugatit Türkte yer alır. Alp Er Tunga Afrasyab sagusuna bu eserde rastlanır.
Eserde çok sayıda; sav, sagu ve koşuk örneği bulunur:
Türklerin sözlü dönemine ait
ürünlerin bir kısmı Divanu Lugatit Türkte yer alır koşuk şiir örnekleri.
Divanu Lugati’t Türk, Kaşgarlı
Mahmut tarafından yazılmıştır. (Kaşgarlı Mahmut, 1025’te doğmuş, 1071-1077
arasında Bağdat’ta bulunmuş bir dil bilginidir. 1090’da Kaşgar’da ölen Mahmut,
Karahanlı Devleti’nden büyük destek görmüştür.) 1072-1074 yılları arasında
yazılan Divanü Lugati't-Türk (Türk Dillerinin Sözlüğü), Karahanlı
döneminin ikinci önemli eserdir. Eser ya Ebul Kasım Abdullah’a ya da El-Muktedi
Bi-Emrillah’a sunulmuştur. Türkçe’nin ilk sözlüğü ve dilbilgisi
kitabıdır. Eserin temel amacı Türkçenin zenginliğini Araplara göstermektir.
Eser ansiklopedik bir sözlük hüveyitindedir. Eserde, 8000 civarı Türkçe
kelimenin Arapça karşılığı verilmiştir. Hakaniye lehçesiyle ve Arap
alfabesi ile yazılan eserin madde başları Türkçe açıklamaları Arapça’dır.
Sekiz bölümden oluşan eserin içindeki dörtlükler hece vezniyle
(7 ve 8’li hece) beyitler ise aruz aruz vezniyle yazılmıştır. Kaşgarlı
Mahmut eserinde dönemindeki Türk il ve boylarının ağızlarını tespit
etmiştir. Türkçe kelimelerin karşılıklarını verirken halk dilinden derlediği
örneklere yer veren Kaşgarlı, anlamların iyi anlaşılması için deyim, atasözü
(sav) ve şiirlerden (koşuk, sagu, destan) örnekler vermiştir. Kitaba
tarih, coğrafya, edebiyat, folklor ve etnografya kitabı da
denebilir. Çünkü kitapta haritadan şiirlere, Oğuz boylarından Türk damgaları ve
Türkçenin gramerine, Türk boylarından Türklerin geleneklerine kadar birçok
bilgi yer almaktadır. Elde bulunan nüsha; İstanbul Fatih'teki Millet
Kütüphanesi’nde bulunan Divanu Lugati’t Türk, Şamlı Mehmed bin Ebu Bekir
tarafından 1266 yılında kopya edilmiş ve Diyarbakırlı Ali Emirî Efendi
tarafından 1917 yılında bir sahaftan satın alınmıştır.
Atabetü'l Hakayık Edip Ahmed Yükneki (Aybetü'l-Hakayık, Hibetül-Hakayık)
EDİP AHMET YÜKNEKİ VE ATEBETÜ’L-HAKAYIK
Atabetü’l Hakayık (Hakikatlerin Eşiği), Edip Ahmet Yükneki’nin eseridir. Eser, bazı kaynaklarda Aybetü'l Hakayık, Hibetü'l Hakayık şeklinde kayıtlıdır.
Karahanlı beylerinden Muhammed Dâd Sipehsalar'a
sunulmuştur. Bir nasihatname kitabı olan eser, ahlaki öğütler içeren didaktik
bir eserdir. Eserde Edip Ahmet, İslami düşünce çerçevesinde ahlaklı insan
olmayı anlatmıştır.
Eser, İslami dönem ürünlerinde görüldüğü gibi besmele ile başlar.
Manzum bir ürün olan Atebetü’l-Hakâyık’ta iki nazım birimi kullanılmıştır. Eserde beyit ve dörtlükler bulunur.
Eserde Kuran-ı Kerim'den ayetler Hz. Peygamber'den hadislere yer verilir. Bu bölümler eserde kırmızı mürekkepli kalemle yazılmıştır. Eserin on beyitlik “tahmîd” (Allah’a övgü), ardından beş beyitlik “naat” (Peygamberi övme), beş beyitlik “Dört Sahabenin Övgüsü”, on dört beyitlik Emîr Dâd İspehsâlâr Bey’in methiyesi bölümleri ile altı beyitten oluşan sebeb-i telif bölümleri, İslam edebiyatları geleneği dairesinde sıralandığı gibi aynı gelenek dâhilinde beyit nazım birimi esasıyla kaleme alınmıştır. Ancak eserin asıl kısmı, müstakil dörtlüklerle yazılmıştır.
Eser 14 bölümdür. Beş bölüm giriş
mesnevi şeklindedir. Sekiz bölümlük asıl konunun anlatıldığı bölüm
aaba şeklinde kafiyeli dörtlüklerden oluşur. Eserin bitiş bölümü gazel
şeklindedir. Cömertlik, doğruluk, ilim, iyilik, erdem ve alçakgönüllülüğün
anlatıldığı eserde 40 beyit ve 101 dörtlükten bulunur:
a) Bilginin yararı ve
bilgisizliğin zararı hakkında (12 dörtlük)
b) Dilin muhafazası hakkında (12
dörtlük)
c) Dünyanın dönekliği hakkında
(12 dörtlük)
d) Cömertliğin methi, hasisliğin
zemmi hakkında (10 dörtlük)
e) Tevazu ve kibir hakkında (7
dörtlük)
f) Harislik hakkında (6 dörtlük)
g) Kerem, hilm ve diğer iyilikler
hakkında (16 dörtlük)
h) Zamanenin bozukluğu hakkında
(21 dörtlük)
ı) Kitap sahibinin özrü hakkında
(5 dörtlük)
Âşık Ruhsatî Koşmasında İsim ve Sıfat Tamlamaları Tahlili
Sıfat Tamlaması deli gönül Tamlayan: deli (Niteleme Sıfatı) Tamlanan: gönül (İsim) ...
-
Bu sayfada Farsça ve Arapça tamlamaların yapılışı anlatılacaktır. Sayfanın devamında Arapça ve Farsçadan dilimize geçmiş güzel, ...
-
Ahmed Haşim Göl Saatleri Mukaddime Seyreyledim eşkâl-i hayâtı Ben havz-i hayâlin sular...
-
Nedim’in Divan’nın 46 nüshası vardır. Bu Divan’da 44 kaside mevcuttur. Bu kasidelerden biri İstanbul, Sadabad ve İbrahim Paşa övgüsü hakk...